Khủng hoảng quản trị PUBG Việt Nam – Hàn Quốc: Dòng chú ý chảy về đâu

Trong phòng thi đấu của một giải PUBG quốc tế, mọi thứ vận hành bằng tiếng Anh. Tuyển thủ Eddie ngồi chờ người phiên dịch chuyển một câu hỏi kỹ thuật sang tiếng Việt. Người phiên dịch chưa đủ kinh nghiệm. Câu hỏi đi vào bằng một nghĩa, đi ra bằng một nghĩa khác, và cuộc đối thoại giữa một tuyển thủ Việt Nam với ban tổ chức biến thành một trò truyền tin. Không ai trong phòng cố tình làm sai. Chỉ là hệ thống chưa từng được thiết kế cho tình huống này.

Ở một góc khác của cùng giải đấu, Himass phải rời sân chơi chính thức. Cộng đồng Việt Nam tin rằng phía sau đó là một án cấm có thể kéo dài tới một năm. KRAFTON lên tiếng xin lỗi, và lời xin lỗi bị đánh giá là chưa thỏa đáng.

Mỗi trận đấu là một cuộc khai quật. Nhưng lần này, lớp đất tôi chạm phải không phải đấu pháp hay bảng điểm. Đó là uy tín quản trị.

Bối cảnh: một giải đấu, hai nền esports, một khoảng trống

PUBG Asia Stars là sân chơi chính thức thuộc hệ thống giải đấu của KRAFTON. Trong khuôn khổ giải này, tuyển thủ Himass của Việt Nam bị buộc rời khỏi danh sách thi đấu. Lý do cụ thể không được nêu rõ ràng trong bất kỳ nguồn nào mà tôi có thể tiếp cận. Đây là chi tiết quan trọng nhất, và cũng là chi tiết bị bỏ qua nhiều nhất trong các cuộc tranh luận.

Người hâm mộ Việt Nam suy đoán về một án cấm kéo dài một năm. KRAFTON đưa ra lời xin lỗi chính thức. Lời xin lỗi đó không được cộng đồng chấp nhận. Ở phía Việt Nam, đơn vị vận hành PUBG gần như im lặng, ngoại trừ việc xử lý trường hợp của Himass và TanVuu.

Cấu trúc của sự việc rất quen thuộc với bất kỳ ai từng theo dõi một môn thể thao mà ở đó nhà phát hành nắm cả vai trò lập luật lẫn vai trò thương mại. KRAFTON vừa là người viết luật, vừa là bên tổ chức giải, vừa là bên có lợi ích kinh doanh trong cùng một hệ sinh thái. Trong bóng đá, một quyết định kỷ luật có thể bị đưa ra tòa án trọng tài thể thao. Trong hệ thống PUBG, không có cơ chế tương đương nào được nêu ra. Một tuyển thủ bị loại không có kênh khiếu nại trung lập để đi tới.

Khoảng trống thể chế đó không phải là chi tiết kỹ thuật. Nó chính là buồng phản ứng, nơi mọi sự việc tiếp theo được nung nóng.

Điều gì thực sự xảy ra với dòng chú ý

Khi một nhóm người hâm mộ không có kênh khiếu nại, hành vi phản đối của họ sẽ chảy vào nơi duy nhất có phản hồi tức thì: mạng xã hội, diễn đàn, và những hành động mang tính biểu tượng. Ở Việt Nam, hành động biểu tượng được chọn là xóa PUBG. Một số streamer tuyên bố rời game. Soopi đe dọa bỏ hẳn và yêu cầu một lời xin lỗi. Những cái tên khác được nhắc tới như những người đang cân nhắc chuyển sang tựa game khác.

Đó là lúc câu hỏi "ai hưởng lợi" trở nên hấp dẫn về mặt truyền thông. Và cũng là lúc nó dễ bị trả lời sai nhất.

Hai cái tên xuất hiện đầu tiên trong các cuộc thảo luận là PUBG Mobile và Delta Force. Cả hai đều thuộc nhóm bắn súng góc nhìn thứ nhất. Nhưng chúng không cùng một loại.

PUBG Mobile là sản phẩm riêng biệt, vận hành tách khỏi hệ PUBG PC. Tranh chấp ở hệ PC không tự động chuyển sang Mobile. Về mặt logic cạnh tranh, một phần người chơi PC thất vọng có thể tìm sang Mobile vì thao tác quen thuộc, nhưng đây là suy luận chứ không phải dữ liệu. Không có con số nào về lượng người chơi dịch chuyển được đưa ra.

Delta Force là câu chuyện khác. Đây là một tựa bắn súng đối thủ, vận hành tại Đông Nam Á bởi một nhà phát hành khác. Trong những ngày cao điểm của tranh chấp, giới KOL và streamer có dấu hiệu dịch chuyển về phía này. DJ Chip tham dự một sự kiện của Delta Force. Khán giả đề nghị PewPew thử tựa game đó. Đây là tín hiệu cụ thể nhất trong toàn bộ câu chuyện.

Nhưng cần đọc tín hiệu đó đúng trọng lượng. DJ Chip và PewPew là KOL, không phải tuyển thủ chuyên nghiệp. Giá trị của họ nằm ở lưu lượng, không nằm ở thành tích. Khi một KOL xuất hiện ở sự kiện của một tựa game khác, thứ được chuyển dịch là sự chú ý, chứ không phải một suất thi đấu. Hai loại giá trị này thường bị gộp làm một trong các tiêu đề, và đó là nguồn gốc của phần lớn sự nhầm lẫn.

Cuộc di chuyển của các streamer là một sân khấu, và mỗi lần xuất hiện là một vở kịch chưa ai viết. Nhưng sân khấu không phải bảng xếp hạng.

Nhóm cái tên thứ ba được cộng đồng nhắc tới là các tựa game của Riot: League of Legends, Teamfight Tactics, VALORANT. Đây là những lựa chọn thuộc thể loại khác. Lịch sử cho thấy các tuyển thủ bắn súng gắn bó với cơ chế ngắm bắn ít khi chuyển hẳn sang một tựa MOBA hay đấu trường chiến thuật. Tỉ lệ chuyển đổi thể loại luôn thấp hơn nhiều so với tỉ lệ được nhắc tới trên diễn đàn.

Nói cách khác: danh sách "người hưởng lợi" mà cộng đồng vẽ ra dài hơn nhiều so với danh sách có thể chứng minh.

Con số không tồn tại

Đây là điểm tôi muốn dành nhiều chỗ nhất, vì nó là điểm bị bỏ qua nhiều nhất.

Trong toàn bộ câu chuyện này, không có một chỉ số hiệu suất nào. Không có K/D, không có sát thương, không có tỉ lệ sống sót, không có thứ hạng chung cuộc. Không có số người xem, không có số người chơi tăng thêm, không có giá trị hợp đồng nào được công bố. Không có tuyên bố chính thức nào về thời hạn án phạt.

Đó là một điều đáng chú ý. Một sự việc được mô tả là chiếm gần như toàn bộ sự chú ý của cộng đồng PUBG Việt Nam, nhưng lại không kèm theo một con số kiểm chứng được nào về thiệt hại hay về lợi ích. Phần lớn thông tin đến từ diễn đàn, từ người hâm mộ, từ chính tác giả bài bình luận gốc.

Tôi không nói điều đó để phủ nhận câu chuyện. Sự phẫn nộ là thật, và nó có nguyên nhân thật. Nhưng khi một sự việc có sức nóng xã hội rất cao mà mật độ dữ kiện xác minh lại rất thấp, cấu trúc đó thường chỉ ra một điều: giá trị của sự việc nằm ở cảm xúc, không nằm ở thông tin.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các cuộc khủng hoảng truyền thông trong nhiều môn thể thao khác nhau, tôi nhận thấy một quy luật lặp lại. Khi một cộng đồng không thể tác động tới quyết định, họ sẽ tác động tới thứ họ kiểm soát được. Lượt xem là thứ họ kiểm soát được.

Và khi lượt xem là vũ khí duy nhất, thì người hưởng lợi lớn nhất là nền kinh tế chú ý nói chung.

Góc nhìn ngược: người hưởng lợi thật sự đứng ở đâu

Tiêu đề "người hưởng lợi lớn nhất" gợi ra hình ảnh một tựa game đối thủ đang đứng ngoài cửa, hứng trọn dòng người chơi bỏ đi. Hình ảnh đó hấp dẫn, và nó bán được nhiều lượt đọc. Bản thân bài bình luận gốc cũng tự hạ nhiệt tuyên bố này: phần lớn những lần "gọi tên" tựa game khác chỉ dừng ở mức trêu đùa trên mạng xã hội.

Nếu đọc kỹ, người hưởng lợi rõ ràng nhất không thuộc về một nhà phát hành nào. Đó là chính dòng chú ý được tạo ra.

Một outlet có thể khai thác sự việc bằng nhiều bài tiếp nối, mỗi bài kéo thêm một lớp phẫn nộ. Bản thân sự tồn tại của một cụm nội dung dày đặc xung quanh cùng một sự việc làm phóng đại cảm giác về quy mô của nó. Mức nhiệt mà cộng đồng cảm nhận được một phần do mức nhiệt mà truyền thông phản chiếu lại. Đây là một vòng lặp, không phải một phép đo.

Trong khi đó, ở phía cộng đồng, kết quả nhận được sau tất cả những lần xóa game và những lời đe dọa rời bỏ là gì? Một lời xin lỗi bị đánh giá là chưa thỏa đáng. Một khoảng im lặng từ đơn vị vận hành. Và một án phạt vẫn chưa được xác nhận chính thức.

Sự phẫn nộ không có kênh khiếu nại sẽ biến thành lượt xem. Và lượt xem không trả lại suất thi đấu cho ai.

Đây là điểm phản trực giác mà tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ câu chuyện. Trong thể thao truyền thống, một cuộc phản đối có thể dẫn tới một phiên điều trần, một kháng nghị, một phán quyết được sửa. Trong hệ sinh thái này, không có cơ chế nào như vậy được thiết lập. Vì thế năng lượng phản đối bị chuyển hướng vào nơi nó tiêu hao nhanh nhất: các chỉ số tương tác.

Ai được lợi từ đó? Không phải KRAFTON, vì uy tín quản trị bị tổn hại và tổn hại đó tồn tại dai dẳng hơn một làn sóng bài viết. Không phải cộng đồng Việt Nam, vì họ không nhận được câu trả lời họ cần. Không phải các tuyển thủ chuyên nghiệp Việt Nam, vì đường ra quốc tế của họ phụ thuộc trực tiếp vào thiện chí của nhà phát hành.

Người được lợi là bất kỳ ai sống bằng sự chú ý.

Có một điều nữa cần nói rõ. Các tựa game đối thủ, kể cả khi có hưởng lợi, thì mức hưởng lợi đó mang tính ngắn hạn. Một tựa game giành được sự chú ý trong tuần cao điểm của một cuộc khủng hoảng không giành được một cộng đồng bền vững. Cộng đồng được xây bằng nội dung và giải đấu, không xây bằng sự vắng mặt của đối thủ. Nếu tựa game đó không có nội dung mới hấp dẫn, dòng chú ý sẽ rút đi nhanh như khi nó tới.

Đó là lý do tôi đọc những tín hiệu KOL với sự thận trọng. Một sự kiện có DJ Chip tham dự là tín hiệu về ngân sách tiếp thị, không phải tín hiệu về chất lượng sản phẩm. Ngân sách tiếp thị có thể mua sự hiện diện. Nó không mua được lòng trung thành.

Và đây là chỗ câu chuyện Việt Nam – Hàn Quốc đáng được đặt trong một khung rộng hơn. Căng thẳng giữa một cộng đồng khu vực và một nhà phát hành đến từ quốc gia khác không phải hiện tượng riêng của PUBG. Nó là một dạng xung đột cấu trúc sẽ lặp lại ở bất kỳ tựa game nào có nhà phát hành nắm quyền lực tối cao và không có trọng tài độc lập. Việt Nam chỉ là nơi nó bộc phát trước.

Những gì cần theo dõi

Có năm tín hiệu mà tôi cho là đáng theo dõi trong những tuần tới.

Thứ nhất, một phán quyết chính thức về trường hợp của Himass. Nếu án cấm một năm được xác nhận, đó sẽ là điểm kích hoạt cho làn sóng phẫn nộ thứ hai, mạnh hơn lần đầu. Nếu anh được xóa án, đó là cơ hội để hàn gắn.

Thứ hai, một tuyên bố thực chất từ phía đơn vị vận hành PUBG tại Việt Nam. Sự im lặng hiện tại đang giữ cho câu chuyện luôn ở trạng thái mở.

Thứ ba, những chuyển dịch tựa game đã được xác nhận, chứ không chỉ là những lời nói trên mạng. Một streamer đổi hẳn nền tảng có giá trị thông tin cao hơn mười lời đe dọa bỏ game.

Thứ tư, các động thái tài trợ và sự kiện nhắm vào khu vực Đông Nam Á của các tựa game đối thủ. Nếu một sự kiện có mục tiêu rõ ràng là thu hút nhân vật của cộng đồng PUBG Việt Nam, đó là dấu hiệu dòng chú ý đã chuyển thành dòng đầu tư.

Thứ năm, mức nhiệt trên các diễn đàn Việt Nam. Nếu nó hạ xuống trong im lặng chứ không phải bằng một kết luận, thì khả năng tái bùng phát ở sự việc tiếp theo là rất cao.

Điều đáng giữ lại

Giữa esports và bóng đá, tôi nghe thấy cùng một nhịp tim của người hâm mộ. Cùng một phản ứng khi cảm giác công bằng bị xâm phạm. Cùng một cảm giác bất lực khi người đưa ra luật cũng là người phán xử.

Nhưng trong bóng đá, sự phẫn nộ có nơi để đi. Trong hệ sinh thái này thì chưa.

Câu hỏi tôi để lại không phải là tựa game nào đang hưởng lợi. Câu hỏi là: nếu một cộng đồng có đủ nhiệt huyết để xóa cả một tựa game, tại sao họ lại không có một kênh nào để nói cho nhà phát hành biết điều đó một cách có trọng lượng?

Và nếu câu trả lời là không có kênh nào như vậy, thì người hưởng lợi lớn nhất trong mọi cuộc khủng hoảng tiếp theo sẽ luôn giống nhau. Những người bán được sự chú ý của cuộc khủng hoảng đó.