Không cấp bậc trong server: BFBS Pro League và cách esports bước vào doanh trại Anh

Giải đấu này không thi đấu vào cuối tuần.

Đó là chi tiết đầu tiên khiến tôi dừng lại khi đọc về BFBS Pro League, giải esports dành cho cộng đồng lực lượng vũ trang Anh do British Forces Broadcasting Service (BFBS) tổ chức. Mọi giải đấu chuyên nghiệp trên đời đều dồn trận vào thứ Bảy và Chủ nhật, vì đó là khung giờ vàng của người xem lẫn nhà tài trợ. BFBS Pro League chọn hướng ngược lại: chỉ đấu buổi tối các ngày trong tuần, để trống cuối tuần. Lý do ban tổ chức nêu ra rất đời thường — cuối tuần là lúc quân nhân tranh thủ về nhà với gia đình, và không trận đấu nào đáng để đánh đổi chuyến đi đó. Một giải đấu tự nguyện bỏ khung giờ đông người xem nhất, không bán vé, không xếp lịch theo sóng truyền hình, đang nói rất rõ về việc nó tồn tại để làm gì.

BFBS là đài phát thanh và truyền hình của lực lượng vũ trang Anh, đơn vị đứng ra tổ chức Pro League qua hai mùa giải. Giải mở cho mọi lứa tuổi, mọi cấp bậc, mọi quân chủng và mọi xuất thân. Ba tựa game nằm trong chương trình: Rocket League, League of Legends và Dota 2. Vòng chung kết được đưa về Bảo tàng Không quân Hoàng gia, nơi người ta thường đến để xem máy bay và huy hiệu lịch sử chứ không phải để xem ai đó đánh Rocket League.

Nguyên tắc tổ chức của giải gói gọn trong một câu mà ban tổ chức thừa nhận đã mượn từ một môn thể thao quân đội khác: không có cấp bậc trong server. Trong trận, một tân binh và một sĩ quan chỉ huy ngang hàng nhau. Ngoài trận, thứ bậc vẫn nguyên vẹn. Cách nói đó không phải khẩu hiệu tiếp thị, mà là một quyết định thiết kế, và nó kéo theo toàn bộ phần còn lại của bộ luật thi đấu.

Điều đáng phân tích nhất ở BFBS Pro League nằm ở bộ khung vận hành, chứ không nằm ở chất lượng chuyên môn. Ban tổ chức cho phép thay người thoáng hơn mức thông thường, cho phép dời nguyên một loạt trận khi lịch công tác thay đổi, và chỉ xếp trận vào buổi tối. Đằng sau những điều khoản nghe có vẻ lỏng đó là một thực tế nghề nghiệp rất cụ thể: người chơi có thể bị điều đi công tác, đi huấn luyện hoặc nhận nhiệm vụ mới bất cứ lúc nào. Một giải đấu đặt lịch cứng theo kiểu chuyên nghiệp sẽ tự sát ngay mùa đầu tiên.

Điểm cốt lõi nằm ở chỗ BFBS Pro League đảo ngược hoàn toàn logic thiết kế của esports thương mại. Ở một giải chuyên nghiệp, mọi điều khoản được viết ra để bảo vệ tính toàn vẹn của kết quả và khung giờ phát sóng; ở đây, mọi điều khoản được viết ra để bảo vệ sự có mặt của người chơi. Một bên tối ưu cho khán giả, một bên tối ưu cho người ngồi trước màn hình. Khi tôi nhìn vào bảng điều lệ đó, tôi thấy một dạng thiết kế mà các giải đấu thương mại không bao giờ cho phép mình làm: chấp nhận rằng kết quả có thể bị bẻ cong vì lý do nằm ngoài game.

Dữ liệu không cần loa, nhưng nó làm rung cả một đế chế. Ở đây dữ liệu nói một điều đơn giản: một giải đấu lấy lịch công tác của người chơi làm ràng buộc gốc, chứ không lấy lịch phát sóng, sẽ không thể nào đồng thời là một giải đấu có tính cạnh tranh cao. Ban tổ chức hiểu điều đó và chọn phe. Họ chọn người chơi.

Một chi tiết kỹ thuật đáng chú ý: ba tựa game trong chương trình có nhịp cập nhật hoàn toàn khác nhau. League of Legends thay đổi bản vá theo chu kỳ hai tuần, Rocket League theo mùa, còn Dota 2 chỉ xoay chuyển lớn quanh các kỳ Major. Một giải cộng đồng chạy song song cả ba không thể nào bám sát meta của bất kỳ tựa nào. Điều đó nghe như điểm yếu, nhưng trong ngữ cảnh phúc lợi, nó lại thành điểm mạnh: người chơi không cần học lại bài vở sau mỗi bản vá để được ra sân. Rocket League giữ vị trí chủ lực, nhiều khả năng vì thời lượng trận ngắn và ngưỡng kỹ năng cơ học thấp hơn, phù hợp với lịch sinh hoạt thất thường của quân nhân.

Nguyên tắc không cấp bậc còn một chức năng ít được nói tới. Trong một tổ chức mà thứ bậc quyết định gần như mọi tương tác, việc bước vào server và không phải nhìn cấp hàm của người bên cạnh là một dạng giải phóng. Nó hạ thấp rào cản khiến quân nhân trẻ ngại lên tiếng, và với một chương trình mang tính phúc lợi, đó chính là mục tiêu chứ không phải tác dụng phụ.

Phần thú vị thứ hai là đường ra của người chơi. Trong hai mùa giải, BFBS ghi nhận những thành viên rời giải để gia nhập các đội dân sự nhắm tới vòng chung kết thế giới Rocket League, và một nhóm khác chuyển sang vai trò bình luận, sản xuất chương trình. Với một giải cộng đồng, đường ra đó quan trọng hơn mọi chiếc cúp. Nó cho thấy Pro League không phải điểm kết thúc mà là bàn đạp — một nơi dạy kỹ năng, rèn thói quen thi đấu và mở cửa vào hệ sinh thái rộng hơn. Nhánh thứ hai, nhánh bình luận và sản xuất, thậm chí còn đáng chú ý hơn với ngành: nó chứng minh esports cộng đồng có thể sản sinh lao động không thi đấu, thứ mà các bản phân tích chuyên môn thường bỏ qua.

Rồi tới chuyện quy mô liên quân chủng. Giải gom Không quân, Lục quân, Hải quân và các đơn vị khác vào một cộng đồng duy nhất, nơi câu hỏi bạn thuộc quân chủng nào không quyết định bạn chơi với ai. Trong một cấu trúc quốc phòng vốn phân tầng rất chặt, đây là ví dụ hiếm hoi của một sân chơi xóa ranh giới giữa các nhánh. Việc đưa chung kết về Bảo tàng Không quân Hoàng gia củng cố cùng một thông điệp: gaming được đặt cạnh nghi lễ quân sự, không bị tách khỏi nó. Khi khán đài trống, tôi tìm thấy trái tim esports nằm dưới lớp sơn hào nhoáng — và lần này trái tim đó nằm trong một bảo tàng.

Về mặt kinh tế, không có dữ liệu tiền. Không học bổng, không quỹ thưởng được nhắc tới, không lương tuyển thủ. Ban tổ chức mô tả giải như một bổ sung tích cực cho lịch sinh hoạt của người chơi, và đo thành công bằng kỹ năng cùng sự trưởng thành chứ không bằng doanh thu. Cách đặt vấn đề đó đẩy Pro League ra khỏi vùng áp lực của tiền — và vô tình cách ly nó khỏi phần lớn rủi ro liêm chính mà các giải nghiệp dư có thưởng tiền thường gặp.

Chỗ tôi có thể sai.

Những câu chuyện thành công mà BFBS kể đều ẩn danh. Không có tên người chơi, không có số lượng người tham gia, không có bảng thống kê nào để tôi đối chiếu. Một giải đấu công bố thành tích bằng lời kể của chính ban tổ chức là một câu chuyện do người trong cuộc viết, và tôi phải đọc nó đúng như vậy. Tôi không có cách nào xác minh độc lập việc có bao nhiêu người thực sự chơi, bao nhiêu người thực sự đi tiếp, hay tỷ lệ bỏ giải giữa mùa là bao nhiêu. Nếu số người tham gia nhỏ hơn hình dung, toàn bộ luận điểm về một cộng đồng gắn kết sẽ mỏng đi đáng kể.

Tiêu đề gốc của bài viết — as well as, not instead of — cũng đáng để dừng lại. Nó không mô tả, nó phòng thủ. Nó được viết ra để trả lời trước một ý kiến phản đối chưa ai nói: rằng chơi game là thứ thay thế cho nhiệm vụ và thể thao thật. Việc ban tổ chức cảm thấy cần phải nói trước như vậy cho thấy trong văn hóa quân đội vẫn tồn tại một định kiến với gaming, và BFBS đang phải mượn chuẩn mực của các môn thể thao quân đội khác để hợp thức hóa nó. Một chương trình được tổ chức bởi chính bộ máy truyền thông quốc phòng, diễn ra trong bảo tàng quốc gia, vẫn thấy cần phải tự biện hộ.

Tôi cũng phải nói rõ một chi tiết minh bạch về nguồn. Bài báo gốc được viết bởi một tác giả hoạt động hơn mười năm ở giao điểm giữa game, esports và cá cược, từng làm tư vấn cho ngành cá cược. Bản thân điều đó không sai, nhưng nó là thông tin người đọc cần cân nhắc khi tiếp nhận một bài viết cổ vũ cho sáng kiến gaming trong quân đội. Ở giao điểm esports và cá cược, rủi ro liêm chính đã được ghi nhận rộng rãi, và một bài viết không nêu bật bối cảnh đó nên được đọc như nội dung cộng đồng – quảng bá, tách khỏi hồ sơ liêm chính của chính giải đấu.

Cuối cùng, rủi ro lớn nhất của mô hình này không nằm ở tiền hay ở điều lệ, mà ở con người. Giải phụ thuộc vào những cá nhân đứng ra vận hành nó, và vào sự liên tục của một đơn vị truyền thông quốc phòng. Nếu người cầm trịch rời đi, hoặc nguồn lực bị cắt, một giải cộng đồng không có doanh thu sẽ lặng lẽ biến mất mà không ai kịp viết cáo phó.

Tôi không chống lại truyền thống, tôi chỉ đang đưa truyền thống một bằng chứng mới. BFBS Pro League đáng theo dõi không phải vì nó hay, mà vì nó cho thấy esports có thể sống ở một tầng mà ngành này ít khi nhìn tới: tầng phúc lợi, nơi thước đo là người chơi còn ngồi lại được hay không. Mùa ba sẽ trả lời ba câu. Số người tham gia có tăng thật không. Có ai từ giải này bước vào đấu trường Rocket League được cấp phép chính thức không. Và liệu cảnh sát, cứu hỏa hay các tổ chức cựu chiến binh có sao chép mô hình này không. Nếu câu trả lời cuối là có, thì thứ đang diễn ra ở Anh không còn là một giải đấu cộng đồng nữa, mà là một cách người ta dạy lại cho esports biết nó thuộc về ai.