Leo trái phép Empire State Building, bị truy tố, rồi bước lên sàn diễn New York: Góc nhìn luật lệ về màn trình diễn của Nikolau và Beerkus

Ngày 1 tháng 7 năm 2026, vào khoảng thời gian thành phố New York vẫn còn oi bức sau đợt nắng đầu hè, hai bóng người xuất hiện trên đỉnh cột ăng-ten của tòa nhà Empire State Building, ở độ cao khoảng 1.454 feet — gần 443 mét — so với mặt đất. Không dây bảo hiểm, không đai an toàn, không một thiết bị hỗ trợ nào ngoài bàn tay, đôi chân và kinh nghiệm của chính họ. Đó là Angela Nikolau và Ivan Beerkus, cặp đôi được biết đến trong giới leo công trình nhân tạo với những màn trình diễn khiến cả cảnh sát lẫn giới quản lý đô thị phải đau đầu.

Trên đỉnh cột ăng-ten, họ giương một tấm biểu ngữ mang thông điệp về tình yêu và hòa bình. Rồi ngay trên nóc một trong những biểu tượng của nước Mỹ, Ivan Beerkus cầu hôn Angela Nikolau. Khoảnh khắc đó lan khắp mạng xã hội trong vài giờ. Cảnh sát New York (NYPD) sau đó đưa cả hai vào diện tạm giữ. Họ đối mặt với các cáo buộc bao gồm gây nguy hiểm liều lĩnh (reckless endangerment) và đột nhập (burglary).

Bảy mươi ba ngày sau, ngày 12 tháng 9, cặp đôi này lại xuất hiện — nhưng lần này không ở độ cao gần nửa cây số, mà trên sàn diễn của Tuần lễ Thời trang New York. Họ góp mặt trong bộ sưu tập Xuân/Hè 2027 của Elena Velez, thương hiệu được biết đến với những bộ trang phục mang kết cấu thử nghiệm, đường cắt bất quy tắc và chi tiết được xử lý như thể bị bào mòn theo thời gian.

Hai sự kiện, cách nhau chưa đầy ba tháng, ghép lại thành một câu chuyện mà tôi cho rằng đáng được đọc bằng con mắt của luật lệ và hệ thống, chứ không chỉ bằng con mắt của sự ngưỡng mộ. Suốt gần ba thập kỷ đọc trận đấu, tôi quen với một nguyên tắc: mọi hành vi trên sân đều phải được soi chiếu qua một điều khoản cụ thể, nếu không thì phán đoán chỉ là cảm tính.

Bối cảnh: một môn thể thao không có trọng tài

Cần nói rõ ngay từ đầu: cái mà Nikolau và Beerkus làm không phải là leo núi theo nghĩa truyền thống. Nó thuộc về một nhánh gọi là buildering — leo các công trình nhân tạo, từ cầu, tháp, đến các tòa nhà chọc trời. Nhánh này có lịch sử riêng, có những tên tuổi riêng, và quan trọng nhất, nó không có cơ quan quản lý nào đứng ra ban hành luật chơi.

Hãy so sánh với bóng đá. Bóng đá có IFAB định nghĩa 17 điều luật, có FIFA và các liên đoàn châu lục tổ chức, có trọng tài và VAR để kiểm tra tính đúng đắn của từng quyết định. Một cầu thủ việt vị hay phạm lỗi đều được đối chiếu với một điều khoản có số hiệu. Ngược lại, buildering không có liên đoàn, không có điều luật, không có trọng tài, không có thang phạt. Nó chỉ có một thứ duy nhất để dựa vào: luật hình sự của địa phương nơi người leo xuất hiện.

Đây là điểm cốt lõi mà tôi muốn giữ lại trong suốt bài viết. Nếu one môn thể thao không tự đặt ra chuẩn mực, thì chuẩn mực sẽ do bên ngoài áp vào — và bên ngoài đó thường là cơ quan thực thi pháp luật, chứ không phải một hội đồng chuyên môn biết phân biệt rủi ro được tính toán với sự liều lĩnh thuần túy.

Vài mốc để định vị. Alain Robert, người Pháp, được gọi là "Người Nhện của Paris", đã leo hơn một trăm tòa nhà trên thế giới và nhiều lần bị bắt. Năm 2026, Alex Honnold leo trần El Capitan ở Yosemite bằng free solo — không dây, không bảo hiểm. Điểm khác biệt then chốt: El Capitan là địa hình tự nhiên nằm trong công viên quốc gia, nơi have quy định rõ ràng về việc được phép leo trong điều kiện nào. Empire State Building là tài sản tư nhân và một phần của hạ tầng đô thị. Cùng là hành vi liều lĩnh về mặt thể chất, nhưng khung pháp lý hoàn toàn khác nhau.

Phân tích: bốn góc máy của cùng một cú leo

Nếu coi mỗi tình huống tranh cãi là một mảnh ghép cần lắp vào bản đồ luật pháp của trò chơi, thì cú leo Empire State Building phải được xem từ ít nhất bốn góc.

Góc thứ nhất là góc kỹ thuật. Cột ăng-ten không phải bề mặt leo lý tưởng. Nó là kết cấu kim loại mảnh, chịu tải gió lớn ở độ cao gần 450 mét, nhiệt độ có thể chênh lệch đáng kể so với mặt đất, và không có bất kỳ điểm neo an toàn nào được thiết kế sẵn. Một cú trượt tay ở độ cao này không có phương án dự phòng. Về mặt thuần túy vận động học — lĩnh vực tôi được đào tạo — đây là bài kiểm tra sức bền chi trên, khả năng giữ thăng bằng tĩnh và kiểm soát hô hấp trong điều kiện căng thẳng cực độ. Nó không phải là một màn trình diễn ngẫu hứng; nó là kết quả của nhiều năm rèn luyện có phương pháp.

Góc thứ hai là góc pháp lý, và đây là phần tốn nhiều giấy mực nhất. NYPD không khởi tố họ với tội danh xâm phạm đất đai đơn thuần. Hai tội danh được nêu tên là gây nguy hiểm liều lĩnh và đột nhập. Sự khác biệt giữa hai tội danh này rất quan trọng.

Gây nguy hiểm liều lĩnh nhắm vào hành vi tạo ra rủi ro chết người không chỉ cho bản thân người thực hiện, mà cho cả những người xung quanh — trong trường hợp này là nhân viên cứu hộ, cảnh sát và bất kỳ ai phải can thiệp nếu sự việc diễn biến xấu. Đây là điểm mà phần lớn khán giả bỏ qua khi xem lại đoạn video.

Đột nhập, trong hệ thống luật của tiểu bang New York, không đồng nghĩa với trộm cắp. Nó chỉ hành vi vào một công trình với ý định phạm một tội khác. Nói cách khác, chính việc họ leo lên với mục đích thực hiện hành vi bị coi là phạm pháp đã biến một hành vi xâm nhập thành một tội danh nặng hơn. Đây là cấu trúc mà tôi thấy quen thuộc: khi không có luật chuyên môn, tòa án sẽ dùng luật hình sự chung để lấp vào khoảng trống.

Góc thứ ba là góc thương mại và thời trang. Việc Elena Velez đưa cặp đôi này lên sàn diễn Xuân/Hè 2027 vào ngày 12 tháng 9 không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên về mặt thẩm mỹ. Bộ sưu tập của cô được xây dựng quanh các kết cấu rối, các đường nét như bị xé rách và cảm giác về một thứ gì đó vừa đẹp vừa nguy hiểm. Nikolau và Beerkus mang đến cho bộ sưu tập một thứ mà người mẫu chuyên nghiệp khó mang lại: một câu chuyện có thật về rủi ro thể xác. Thời trang không mua kỹ năng leo của họ; thời trang mua ý nghĩa của việc họ đã leo được.

Góc thứ tư là góc dữ liệu, và ở đây tôi xin được phép khô khan một chút. Ngày leo: 1 tháng 7 năm 2026. Ngày diễn: 12 tháng 9 năm 2026. Khoảng cách: 73 ngày. Độ cao công trình: khoảng 1.454 feet. Trong vòng 73 ngày đó, một sự kiện bị đưa vào diện tạm giữ đã chuyển hóa thành một suất diễn thời trang được truyền thông quốc tế đưa tin. Tốc độ chuyển hóa đó — từ hành vi vi phạm pháp luật sang tài sản hình ảnh — nhanh hơn tốc độ mà hầu hết hệ thống tư pháp có thể xử lý.

Điểm cốt lõi: sự liều lĩnh được tính toán chứ không phải bốc đồng

Điều khiến tôi muốn viết về câu chuyện này không nằm ở hành vi, mà ở khoảng trống cấu trúc phía sau nó.

Khi một lĩnh vực không có cơ quan quản lý, hai điều xảy ra đồng thời. Thứ nhất, vận động viên không được bảo vệ bởi bất kỳ chuẩn mực nào — không có hội đồng y khoa nào đánh giá thể lực, không có quy trình nào xác nhận điều kiện khí tượng an toàn. Thứ hai, vận động viên không được ghi nhận bởi bất kỳ hệ thống thành tích nào — không có kỷ lục chính thức, không có xếp hạng, không có di sản được công nhận về mặt thể thao.

Kết quả là giá trị của họ buộc phải chuyển sang một thị trường khác để được ghi nhận. Đó là thị trường sự chú ý. Và thị trường sự chú ý trả tiền cho mức độ nguy hiểm và độ ly kỳ, không trả tiền cho độ khó kỹ thuật thuần túy. Một cú leo bốn giờ lên cột ăng-ten, nếu không có ống kính nào ghi lại, không tạo ra giá trị nào trên thị trường này. Cùng cú leo đó, với sự cầu hôn và tấm biểu ngữ, trở thành một tài sản.

Đây là lúc tôi nghĩ tới một nguyên tắc tôi vẫn dùng khi bình luận các tình huống gây tranh cãi: luật đá phạt đền không dành cho người sút, mà cho người đọc vị nó. Có nghĩa là, giá trị thật nằm ở phía người giải thích, không phải phía người thực hiện. Trong bóng đá, điều đó đúng vì luật phạt đền được viết ra để kiểm soát cả hai bên. Trong buildering, điều đó còn đúng hơn, vì người thực hiện hành vi không nắm giữ bất kỳ quy tắc nào để tự điều chỉnh mình.

Góc nhìn phản trực giác: cảm xúc, luật lệ và rủi ro bị đẩy ra ngoài

Phản ứng phổ biến trước câu chuyện này chia thành hai luồng. Luồng thứ nhất ngưỡng mộ sự gan dạ và lãng mạn hóa màn cầu hôn trên đỉnh tòa nhà. Luồng thứ hai, đáng chú ý hơn với tôi, lập luận rằng đây là rủi ro tự nguyện nên không ai có quyền can thiệp.

Lập luận thứ hai nghe có vẻ hợp lý nhưng bỏ sót một biến số. Rủi ro trong trường hợp này không chỉ do Nikolau và Beerkus gánh chịu.

Khi một người leo lên một công trình ở độ cao gần 443 mét mà không có biện pháp bảo vệ, người đó tạo ra một nghĩa vụ phản ứng cho cả một hệ thống bên ngoài. Nếu họ mắc kẹt hoặc gặp sự cố, đội cứu hỏa của thành phố New York phải triển khai một chiến dịch giải cứu ở độ cao mà chính họ cũng phải chịu rủi ro tính mạng. Chi phí đó do công quỹ gánh. Rủi ro đó do nhân sự được đào tạo bằng tiền thuế gánh, chứ không phải do người leo gánh.

Đây là lý do tại sao tội danh gây nguy hiểm liều lĩnh tồn tại. Nó không phạt hành vi liều lĩnh với bản thân; nó phạt việc mở rộng rủi ro ra bên ngoài mà không có sự đồng thuận của những người bị cuốn vào.

Và đây là phần phản trực giác thật sự. Sự xuất hiện trên sàn diễn ngày 12 tháng 9 không phải là sự chuộc lỗi cho cáo buộc hình sự — nó là phần thưởng cho cáo buộc hình sự đó. Toàn bộ giá trị thương mại mà cặp đôi nhận được từ sàn diễn đến từ chính sự kiện đã khiến họ bị tạm giữ. Nếu ngành thời trang muốn sử dụng biểu tượng rủi ro, nó đang đứng ở phía trao thưởng cho hành vi mà pháp luật coi là nguy hiểm cho cộng đồng.

Tôi hiểu vì sao điều đó hấp dẫn. Bản thân tôi, khi ngồi phân tích lại các tình huống VAR gây tranh cãi, cũng nhiều lần tự nhắc rằng cảm xúc không phải là cơ sở để phán quyết. Sai lầm của tôi trên sóng trực tiếp là nền tảng cho một hệ thống mới — đó là câu tôi tự nói với mình mỗi khi bị chỉ trích. Nhưng hệ thống mới đó phải dựa trên bằng chứng, không dựa trên sự sùng bái.

Vậy một giải pháp có khung luật trông như thế nào?

Nếu chúng ta xem buildering như một lĩnh vực cần được quản lý — không phải cấm, mà quản lý — thì có vài đề xuất mang tính xây dựng.

Thứ nhất, cần một cơ quan đăng ký tự nguyện, nơi vận động viên khai báo kế hoạch leo và nhận đánh giá độc lập về điều kiện khí tượng cũng như độ an toàn của kết cấu. Điều này không khác gì việc một đội bóng phải khai báo danh sách thi đấu trước trận.

Thứ hai, cần phân biệt rõ giữa leo công trình tư nhân và leo công trình công cộng. Cùng một hành vi, nhưng mức độ rủi ro cho cộng đồng hoàn toàn khác nhau.

Thứ ba, cần một khung ghi nhận thành tích chính thức, để giá trị của vận động viên không bị phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng tạo ra một sự kiện lan truyền trên mạng.

Suy nghĩ cuối

Trong bóng đá, tôi từng viết rằng khán đài trống rỗng là phòng thí nghiệm tuyệt vời nhất của trọng tài. Khi không có tiếng hò reo, trận đấu để lộ những quy luật vận hành thuần chất nhất. Câu chuyện của Nikolau và Beerkus cũng vậy, chỉ khác là ở đây không có trọng tài nào cả. Đó chính là vấn đề.

Một môn thể thao không có luật sẽ không bảo vệ vận động viên của mình. Nó để họ tự sinh tồn bằng cách biến chính cơ thể thành một thông điệp quảng cáo, và biến lần bị bắt giữ thành một dòng ghi chú trên hồ sơ.

Câu hỏi tôi để lại không phải là Nikolau và Beerkus có phạm tội hay không — tòa án sẽ quyết định điều đó. Câu hỏi là: nếu một môn thể thao từ chối tự đặt ra luật chơi của mình, thì ai sẽ là người cầm còi khi mọi chuyện vượt ngoài tầm kiểm soát?