Bỉ chấm dứt 52 năm chờ đợi trước Ý: khởi đầu hoàn hảo của Van Bommel và những điều chưa thể kiểm chứng

Ở Olimpico, âm thanh đáng nhớ nhất của đêm ấy phát ra từ một góc nhỏ phía bắc khán đài, nơi chưa đầy một nghìn cổ động viên Bỉ đứng suốt trận giữa tiếng huýt sáo của phần còn lại. Phút 88, Ý dồn toàn bộ đội hình lên, một cú dứt điểm từ rìa vòng cấm đi chéo xuống góc thấp, và Senne Lammens đổ người. Tôi ghi vào sổ hai chữ: cứu thua. Ít phút sau, Dodi Lukebakio ấn định tỷ số 2-0, và góc phía bắc nhỏ bé kia vỡ ra thành tiếng hét. Tôi không ghi lại bàn thắng. Tôi ghi lại khoảnh khắc cả khán đài nín thở trước khi bóng rời chân cầu thủ Ý, và khoảnh khắc một thủ môn trẻ đưa tay đúng chỗ. Cuốn sổ giấy vẫn nằm trong túi áo tôi ở mỗi trận, dù chiếc điện thoại có thể quay lại mọi thứ rõ hơn. Bối cảnh của trận đấu này nặng hơn một trận giao hữu thông thường. Đây là lượt trận vòng bảng UEFA Nations League, nơi mỗi điểm số đều ảnh hưởng tới hệ số xếp hạt giống và giá trị thương mại của các liên đoàn. Ý bước vào trận với tư cách chủ nhà, với sự trở lại được chờ đợi của Roberto Mancini. Bỉ bước vào trận với một huấn luyện viên mới, Mark van Bommel, người đã rời ghế huấn luyện hai năm trước đó và chỉ có vài ngày làm việc cùng đội. Sự tương phản ấy định hình toàn bộ câu chuyện. Một bên là cuộc trở lại được dàn dựng kỹ lưỡng, bên kia là một cuộc chuyển giao thế hệ chưa hoàn tất. Bỉ của thế hệ vàng từng đứng đầu bảng xếp hạng FIFA đã bước sang trang khác. Những cái tên mới xuất hiện: Mika Godts, cầu thủ chạy cánh trẻ được tin tưởng trong một trận đấu lớn trên đất khách, và Dodi Lukebakio, người được huấn luyện viên nhắc tới với một chi tiết đáng lưu ý. Trong phòng họp báo, van Bommel nói về Lukebakio bằng cách nhắc lại việc cầu thủ này từng ấn định chiến thắng ở San Siro trước Milan, và giờ làm điều tương tự ở Rome. Cách một huấn luyện viên chọn nhắc tới ai thường tiết lộ cách ông phân vai trong đội. Lukebakio được trao vai trò kết liễu. Không khí ở Olimpico cũng kể câu chuyện riêng của nó. Khán đài phía nam đông nghẹt, căng như dây đàn trong hiệp một, rồi chùng xuống theo từng đường chuyền hỏng. Đến phút 75, những hàng ghế trên cao bắt đầu trống dần; người ta ra về bằng lối cầu thang phía tây, nơi gió lùa qua mái che. Tôi luôn tin rằng một khán đài biết trước kết cục, và khán đài này biết trước khoảng mười lăm phút. Về chiến thuật, chi tiết cụ thể duy nhất mà bản tin đưa ra là sơ đồ 4-3-3 được thiết lập trong ba ngày. Ba ngày cho một hệ thống ở cấp độ đội tuyển quốc gia là khoảng thời gian rất ngắn. Cầu thủ đến từ nhiều câu lạc bộ, mang theo những thói quen chiến thuật khác nhau, và ban huấn luyện chỉ có vài buổi tập đầy đủ. Việc Bỉ vận hành được 4-3-3 trong trận này cho thấy kỷ luật của nhóm trụ cột, đồng thời cho thấy hệ thống ấy chưa được kiểm nghiệm dưới áp lực dài hơi. Diễn biến trận đấu, theo chính van Bommel thuật lại, chia thành hai pha rõ rệt. Hiệp một, Bỉ kiểm soát thế trận và mở tỷ số bằng bàn của Godts. Sau giờ nghỉ, Ý đẩy cao đội hình pressing và lấy lại thế chủ động. Khoảng hai mươi phút giữa hiệp hai là giai đoạn Bỉ chịu sức ép, và chính trong khoảng thời gian đó Lammens tung ra pha cứu thua được mô tả là không tưởng. Những thay đổi người sau đó giúp Bỉ lấy lại nhịp, trước khi Lukebakio khép lại trận đấu. Mô hình này quen thuộc với người theo dõi bóng đá quốc tế lâu năm: huấn luyện viên mới, thời gian chuẩn bị ít, hiệp đầu được tổ chức tốt nhờ sự tập trung, hiệp hai sa sút khi thể lực và độ quen hệ thống không còn đủ. Trong hơn bốn thập kỷ theo dõi các trận đấu quốc tế, tôi đã thấy mô hình này lặp lại ở nhiều chu kỳ bổ nhiệm, và nó hiếm khi kéo dài nếu không có thêm thời gian tập luyện. Bản tin không cung cấp bất kỳ chỉ số quá trình nào. Không có xG, không có chỉ số pressing, không có tỷ lệ kiểm soát bóng, không có độ chính xác đường chuyền. Khi thiếu những dữ liệu đó, mọi nhận định về việc ai áp đặt lối chơi đều dựa trên cảm nhận, và cảm nhận trong bóng đá thường nghiêng về phía người thắng. Một trận thắng có thể được gọi là bài giảng chiến thuật mà không cần bất kỳ bằng chứng quá trình nào, chỉ cần tỷ số đứng về phía người được gọi. Tiêu đề của bản tin gọi đây là khoảnh khắc chiến thuật xuất sắc của van Bommel. Chính huấn luyện viên người Hà Lan lại có cách nói khác: đội của ông đã chơi không phải một trận đấu đỉnh cao. Khoảng cách giữa hai câu ấy là khoảng cách giữa lớp biên tập tiêu đề và lớp nội dung sự kiện, và nó là điểm quan trọng nhất của cả bản tin. Nếu Bỉ chơi không phải một trận đỉnh cao mà vẫn thắng Ý 2-0 ở Olimpico, có hai cách giải thích. Một khả năng là nội lực đội bóng đủ để tạo ra kết quả trong một ngày không hay. Khả năng còn lại là kết quả phụ thuộc vào hai khoảnh khắc cá nhân, một pha cứu thua ở đẳng cấp cao nhất và một cú kết liễu, và nếu hai khoảnh khắc ấy không xảy ra, chúng ta đang bàn về một kết quả khác. Cách giải thích thứ hai đáng lo hơn cho tương lai gần. Những đội sống bằng khoảnh khắc thường có biểu đồ kết quả gồ ghề, đặc biệt khi gặp các đối thủ pressing cao trong nhiều trận liên tiếp. Chuỗi 52 năm mà Bỉ vừa chấm dứt cũng cần được đặt đúng chỗ: Ý thắng 5 và hòa 2 trong giai đoạn đó, một lợi thế cấu trúc hình thành qua nhiều thế hệ cầu thủ. Một đêm ở Rome không xóa được lợi thế ấy, nó chỉ mở một trang mới trong cuốn sách. Về phía Ý, vấn đề mang tính cấu trúc hay chỉ mang tính thời điểm? Thất bại này không làm thay đổi chất lượng đội hình của họ. Nó thay đổi một thứ khác: thời gian. Một huấn luyện viên trở lại với kỳ vọng lớn, thua ngay trận đầu trên sân nhà, sẽ có ít không gian điều chỉnh trước các trận đấu quan trọng tiếp theo. Áp lực ấy đến từ truyền thông nhiều hơn từ bảng xếp hạng, và nó sẽ biến mất hoặc nhân lên tùy vào lựa chọn đội hình ở lượt trận kế tiếp. Ngược lại, Bỉ đang đứng trước một loại áp lực khác: áp lực của kỳ vọng do chính kết quả này tạo ra. Một khởi đầu hoàn hảo nâng chuẩn đánh giá lên cao, và bất kỳ bước lùi nào sau đó cũng sẽ bị đọc qua lăng kính của đêm nay. Tôi đã chứng kiến rất nhiều lần một kết quả lớn bị truyền thông nâng thành xu hướng, rồi bị chính truyền thông hạ xuống thành ngoại lệ chỉ vài tuần sau. Với kinh nghiệm hơn bốn thập kỷ theo dõi và ghi chép bóng đá, tôi giữ nhịp cho đội bóng bằng cách ghi chép cả những điều không ai muốn đọc. Dữ liệu duy nhất tôi có sau đêm nay là một tỷ số, một chuỗi lịch sử dài 52 năm, và một câu nói thật thà của người huấn luyện viên. Cửa sổ trận đấu tiếp theo sẽ trả lời hai điều: sơ đồ 4-3-3 của Bỉ có trụ được sau khi đối thủ nghiên cứu kỹ, và Mancini có xoay được đội hình Ý trước khi kỳ vọng biến thành sức ép. Bóng đá là cuộc hội thoại của những con người. Đêm ở Olimpico, cuộc hội thoại đó chỉ mới bắt đầu.