Tiếng còi không có hình ảnh: Điều tôi học được từ mùa giải đầu tiên làm trợ lý VAR tại V-League

Trước khi còi vang lên, có một khoảng lặng mà chỉ người đứng trong vòng tròn năm mét mới cảm nhận được. Không phải khoảng lặng của khán đài im tiếng — mà là khoảng lặng bên trong tai, khi toàn bộ âm thanh của sân vận động bị nén lại thành một tiếng ù duy nhất, và bạn biết rằng trong vài giây tới, hàng vạn người sẽ đồng loạt quyết định rằng bạn đúng hay sai.

Tôi bắt đầu làm trợ lý VAR tại V-League ở tuổi hai mươi lăm, sau gần một thập kỷ theo dõi bóng đá Việt Nam từ góc nhìn của một người phân tích các tình huống tranh cãi. Ngày đầu tiên tôi bước vào phòng điều hành, đèn huỳnh quang chiếu lên bốn màn hình, không có tiếng khán giả, không có tiếng trọng tài biên, không có tiếng chửi. Chỉ có tiếng quạt tản nhiệt và tiếng lách cách của bàn phím. Tôi nhận ra rằng cái khoảnh lặng đáng sợ mà tôi từng viết về nó bao nhiêu năm, giờ đây lại chính là môi trường làm việc của tôi.

Đêm đầu tiên đó là một trận đấu ở vòng tám. Có một pha va chạm trong vòng cấm. Trọng tài chính không thổi. Chúng tôi có bốn góc quay, ba máy quay chậm, một góc từ phía sau khung thành. Trên màn hình của tôi, bóng đang lăn về phía biên ngang, hậu vệ đối phương đã băng vào, chân trước của anh ta đặt xuống cách chân của tiền đạo ba mươi centimet. Tiếng còi đầu tiên trong đầu tôi là một tiếng còi do máy quay thổi. Nhưng khi tôi phát lại ở tốc độ một phần tư, bàn chân của hậu vệ không chạm vào đâu cả. Cái mà mắt người nhìn thấy chỉ là một vệt mờ, và đó là lỗi của máy quay, không phải lỗi của anh ta.

Tôi nhấn nút liên lạc. "Giữ quyết định, không có tiếp xúc." Anh hét vào mic. Trọng tài chính gật đầu, ra hiệu tiếp tục. Trận đấu trôi đi. Sau trận, không ai bình luận gì về pha bóng đó. Báo chí không nhắc. Cổ động viên không nhắc. Chỉ có tôi, ngồi trong xe buýt của tổ trọng tài về khách sạn, tự hỏi mình đã sai ở đâu. Nhưng tôi không nghĩ mình sai. Và chính khoảnh khắc đó định hình toàn bộ cách tôi nhìn nghề này từ đó trở về sau.

Bối cảnh: VAR ở V-League ra đời muộn so với Đông Nam Á

VAR không phải một cỗ máy. Nó là một quy trình, một chuỗi các bước bắt buộc, và đằng sau mỗi bước là một con người đang chịu áp lực mà phần lớn khán giả không bao giờ hình dung được.

Ở V-League, VAR bắt đầu được thí điểm từ giai đoạn sau của mùa giải 2026, trước khi trở thành một phần bắt buộc của các trận đấu thuộc các vòng đấu có yêu cầu bắt buộc theo điều lệ. Chúng ta chậm hơn Thai League vài năm, chậm hơn J1 League gần một thập kỷ nếu so về quy mô triển khai toàn diện. Cái chậm đó có nguyên nhân vật chất rõ ràng: số lượng máy quay, chất lượng đường truyền, số lượng trọng tài được đào tạo chuyên biệt cho phòng điều hành, và chi phí vận hành cho mỗi trận.

Theo quan sát nhiều năm của tôi, một trận V-League có VAR đầy đủ thường sử dụng sáu đến tám máy quay tùy theo sân, trong đó có ít nhất hai máy được đặt ở vị trí có thể quan sát vòng cấm từ hai phía đối diện. Ở các giải hàng đầu châu Âu, con số đó thường từ mười hai đến mười sáu máy, cộng thêm công nghệ bán tự động xác định việt vị. Sự khác biệt này không chỉ là chuyện kỹ thuật. Nó quyết định trực tiếp đến số lượng tình huống mà trọng tài VAR có thể can thiệp, và quan trọng hơn, đến mức độ tự tin của họ khi can thiệp.

Điều mà ít người nói đến: khi bạn có càng ít góc quay, khoảng không phán đoán chủ quan của bạn càng hẹp, nhưng đồng thời, ngưỡng để bạn dám phủ nhận một quyết định trên sân cũng càng cao. Bạn không thể phủ nhận một quyết định rõ ràng nếu bạn không có bằng chứng rõ ràng. Và trong bóng đá, "rõ ràng" là một từ ngữ mơ hồ hơn bất kỳ ai muốn thừa nhận.

Đó là lý do tại sao tôi luôn nói với các đồng nghiệp trẻ rằng: tình huống khó nhất không phải là tình huống mà bạn nhìn thấy lỗi. Tình huống khó nhất là tình huống mà bạn không nhìn thấy gì cả, nhưng bên ngoài sân, hàng vạn người đã nhìn thấy.

Sự thật nằm ở khoảng giữa hai lần chiếu chậm

Có một nghịch lý mà chỉ những ai từng ngồi trong phòng VAR mới cảm nhận đầy đủ. Càng nhìn nhiều lần, bạn càng mất khả năng quyết định.

Tôi đã trải qua điều này trong một trận derby ở vòng mười lăm. Phút thứ bảy mươi hai, một tiền đạo ngã trong vòng cấm sau một pha tranh chấp trên không. Trọng tài chính chỉ tay vào chấm phạt đền ngay lập tức. Tổ VAR chúng tôi có ba giây để bắt đầu kiểm tra.

Ở lần chiếu đầu tiên, tốc độ thật, tôi thấy một cú đẩy bằng tay. Ở lần chiếu thứ hai, chậm gấp đôi, tôi thấy bàn tay của hậu vệ đặt lên lưng của tiền đạo trong khoảng hai khung hình. Ở lần chiếu thứ ba, từ góc sau khung thành, tôi thấy tiền đạo đã bắt đầu ngã trước khi có tiếp xúc. Ở lần chiếu thứ tư, từ góc đối diện, tôi lại thấy hậu vệ đã nhấc chân lên trước khi tiền đạo ngã.

Bốn góc quay, bốn câu chuyện khác nhau. Không góc nào nói dối. Chúng chỉ kể những phần khác nhau của cùng một sự việc.

Đây là điểm mà tôi muốn nhấn mạnh: vấn đề cốt lõi của VAR không phải là độ chính xác của máy móc, mà là tính nhất quán trong việc lựa chọn góc quay nào để làm căn cứ. Một trọng tài VAR có thể vô tình đẩy cuộc tranh luận về phía này hay phía kia chỉ bằng cách chọn góc quay nào để chiếu trước tiên. Và điều này không có trong bất kỳ điều lệ nào.

Có hai trường phái VAR trong cách xử lý các pha tranh chấp trong vòng cấm. Trường phái thứ nhất tin vào tốc độ thật và coi trọng "cảm giác trận đấu" — nếu ở tốc độ thật, pha bóng trông tự nhiên, không có gì bất thường, họ giữ quyết định của trọng tài trên sân. Trường phái thứ hai tin vào tốc độ chậm và phân tích từng khung hình, coi trọng tính chính xác về mặt kỹ thuật — nếu có tiếp xúc, dù nhỏ, họ có xu hướng can thiệp.

Cả hai trường phái đều có cơ sở hợp lý. Cả hai đều có thể dẫn đến những kết quả mâu thuẫn trong các trận đấu khác nhau. Và đó chính là nguồn gốc của phần lớn các tranh cãi mà chúng ta thấy trên mạng xã hội mỗi tuần.

Trong trường hợp của tôi ở phút bảy mươi hai đó, tôi chọn tốc độ thật làm điểm bắt đầu, và điều đó dẫn tôi đến kết luận rằng tiếp xúc là không đáng kể. Tôi trình bày với trọng tài chính. Anh ấy giữ quyết định. Bàn thắng từ chấm phạt đền được ghi, và đội nhà thua trận. Sáng hôm sau, tôi mở điện thoại ra và thấy hàng trăm bình luận, trong đó có một bình luận tôi nhớ mãi: "Trọng tài VAR chắc ngồi coi phim, không coi bóng."

Tôi đọc bình luận đó ba lần. Rồi tôi viết lại toàn bộ quy trình ra giấy, từng bước một, để trả lời câu hỏi: tôi đã sai ở đâu? Câu trả lời là: tôi không sai ở bất kỳ bước nào. Tôi chỉ chọn một trường phái. Và mỗi lựa chọn trường phái đều mang theo một kết quả mà một nửa khán đài sẽ không bao giờ chấp nhận.

Những gì màn hình chính không bắt được

Trong suốt những năm theo dõi bóng đá, tôi phát hiện ra rằng phần lớn các cuộc tranh luận công khai về VAR tập trung vào khoảnh khắc bóng chạm chân, chạm tay, chạm đất. Nhưng những chi tiết quyết định lại thường nằm ở những thứ không hề có trong khung hình.

Vị trí của trợ lý trọng tài là một ví dụ. Khi một pha việt vị được xác định, khán giả ở nhà nhìn thấy một đường kẻ. Nhưng ở dưới sân, trợ lý trọng tài đang đứng ở một vị trí mà tầm nhìn có thể bị chắn bởi chính cầu thủ đang di chuyển. Trong những khoảnh khắc đó, trợ lý trọng tài không nhìn thấy bóng và cầu thủ cùng lúc. Anh ta nghe. Anh ta cảm nhận. Anh ta dựa vào một hỗn hợp của kinh nghiệm, quán tính, và khoảng cách.

Tôi đã từng đứng ở vị trí đó trong những năm cầm còi ở các giải trẻ và giải bán chuyên. Tôi biết cảm giác đó. Bóng đi về phía bạn với tốc độ sáu mươi km/h, cầu thủ chạy trước mặt bạn với tốc độ ba mươi km/h theo hướng ngược lại, và bạn chỉ có một phần giây để quyết định xem cầu thủ đó có "can thiệp vào pha bóng" hay không. Từ "can thiệp" trong luật việt vị là một trong những từ ngữ gây tranh cãi nhất trong toàn bộ bộ luật bóng đá. Nó không có định nghĩa bằng số. Nó phụ thuộc vào đánh giá của con người về ý định của một cầu thủ mà người đó có thể chưa từng đặt câu hỏi với chính bản thân mình.

Một chi tiết khác mà màn hình chính ít khi bắt được là trạng thái của mặt sân. Vào cuối hiệp một, sau bốn mươi lăm phút chạy và giày đinh cày xới, khu vực trước vòng cấm thường có những vệt nước và cỏ nát. Một hậu vệ lao vào với tốc độ cao trên bề mặt đó sẽ có nguy cơ mất thăng bằng và trượt. Trong khung hình chậm, một pha trượt trông giống như một pha phạm lỗi. Trên thực tế, anh ta không phạm lỗi. Anh ta đang cố gắng để không ngã. Nhưng làm sao để giải thích điều đó cho một khán giả xem lại pha bóng ở tốc độ một phần tư trên điện thoại?

Và còn có yếu tố ánh sáng. Các trận đấu ở V-League thường diễn ra dưới đèn pha vào buổi tối. Ánh sáng từ đèn pha ở một số sân không đồng đều, tạo ra vùng tối ở giữa và vùng sáng ở rìa. Một pha bóng ở khu vực giao nhau giữa hai vùng sáng có thể trông hoàn toàn khác so với khi bạn xem lại trên màn hình có độ tương phản được xử lý.

Tôi không nói rằng VAR sai. Tôi nói rằng VAR đúng trong một không gian nhỏ hơn không gian mà khán giả tưởng tượng.

Ba lần phải giữ quyết định mà lòng không yên

Trong toàn bộ sự nghiệp phân tích và làm việc trong phòng VAR, có ba khoảnh khắc mà tôi phải giữ quyết định trên sân trong khi mọi giác quan của tôi đều nói rằng có lẽ nên làm ngược lại.

Lần thứ nhất là một pha để bóng chạm tay trong vòng cấm. Ở lần chiếu chậm, bóng chạm vào cánh tay của hậu vệ khi anh ta đang xoay người. Trong phiên bản hiện hành của Luật 12, một quả phạt đền được thổi khi cánh tay mở rộng không tự nhiên, làm cho cơ thể to ra một cách không chính đáng. Nhưng câu hỏi đặt ra là: khi một hậu vệ xoay người để phản ứng với một pha bóng đang đến, cánh tay mở ra như một phản xạ tự nhiên của cơ thể. Đó là "tự nhiên" hay "không tự nhiên"?

Tôi đã nhìn khoảnh khắc đó không dưới năm mươi lần. Tôi đo góc cánh tay so với thân người. Tôi xem xét tư thế của anh ta trước khi bóng đến. Tôi so sánh với các tư thế của các hậu vệ trong các tình huống tương tự ở các giải hàng đầu. Và cuối cùng, tôi vẫn không thể đưa ra một câu trả lời dứt khoát. Tôi quyết định rằng quyết định trên sân không phải là một lỗi rõ ràng và hiển nhiên.

Lần thứ hai là một pha va chạm giữa thủ môn và tiền đạo. Thủ môn lao ra, tiền đạo băng vào, và hai người va chạm. Ở một góc quay, thủ môn có tiếp xúc với bóng trước. Ở góc quay khác, thủ môn tiếp xúc với chân của tiền đạo trước. Hai hình ảnh mâu thuẫn. Không có góc quay nào có độ phân giải đủ để phân biệt được giữa một phần trăm giây và ba phần trăm giây. Trong những trường hợp như vậy, quy tắc hướng dẫn nói rằng chúng tôi phải giữ quyết định trên sân. Tôi làm theo. Nhưng tôi biết rằng bất kể kết quả nào, một đội sẽ mất điểm và một cộng đồng sẽ mất niềm tin.

Lần thứ ba — và đây là lần ám ảnh tôi nhất — là một pha việt vị với sai số đường kẻ ở mức milimét. Công nghệ vẽ đường ở V-League ở giai đoạn đó chưa phải là công nghệ bán tự động, mà vẫn dựa vào thao tác thủ công của trọng tài VAR để xác định điểm chạm cuối cùng của bóng và các bộ phận cơ thể được phép ghi bàn. Sai số trong một phép đo thủ công ở khoảng cách hai mươi mét và ở tốc độ khung hình hai mươi lăm hình mỗi giây thường vào khoảng vài centimet. Trong nhiều trận đấu, vài centimet đó là toàn bộ khác biệt giữa một đội giành chiến thắng và một đội rời sân.

Tôi nhớ mình đã nói với trọng tài chính qua mic trong lần đó, rằng đường kẻ này có sai số, và tôi không thể khẳng định chắc chắn. Tôi nhớ giọng tôi lúc đó rất khẽ. Trọng tài chính im lặng một vài giây, rồi nói: "Giữ quyết định." Trận đấu tiếp tục. Tôi ngồi lại trong phòng, nhìn màn hình đã tắt, và nghĩ về tất cả những người ở ngoài kia, những người sẽ xem lại pha bóng này trên điện thoại của họ, sẽ thấy đường kẻ được đánh dấu đỏ trên màn hình TV, và sẽ tin rằng sự thật là chắc chắn. Trong khi sự thật, trong phòng của tôi, là một đường kẻ có sai số và một con người đang cố gắng làm đúng.

Phía sau khán đài: niềm tin bị chia cắt

Khi tôi điều hành nhóm phân tích các tình huống tranh cãi của mình, nhóm có khoảng năm nghìn thành viên giai đoạn đầu. Tôi đã học được nhiều từ họ hơn là từ bất kỳ cuốn sách luật nào.

Điều tôi học được là: khán giả không tranh cãi về luật. Họ tranh cãi về công bằng. Và công bằng là một khái niệm khác với luật. Luật nói về một tình huống cụ thể. Công bằng nói về một chuỗi các tình huống, và liệu chuỗi đó có tính đối xứng hay không.

Trong một mùa giải, một đội có thể nhận ba quả phạt đền từ các tình huống tương tự mà đội khác không được hưởng. Trên giấy, mỗi tình huống đều được phán xét đúng theo luật. Nhưng tổng thể, chuỗi đó tạo ra một cảm giác bất công mà dữ liệu không thể giải thích hết. Khán giả cảm nhận được mô thức. Và một khi mô thức được cảm nhận, mọi quyết định tiếp theo đều bị nhìn qua lăng kính của sự nghi ngờ.

Tôi đã từng viết một bài phân tích kết luận rằng một quyết định trên sân là không đủ bằng chứng để đảo ngược. Chỉ hai mươi phút sau khi đăng, hàng trăm bình luận phản đối xuất hiện. Tôi hoảng loạn. Tôi sửa lại bài viết để làm mềm kết luận. Sau đó, khi cơ quan quản lý xác nhận quyết định ban đầu là đúng, tôi bị một số thành viên chế giễu rằng tôi "nhìn theo số đông".

Đó là bài học lớn nhất của tôi, và tôi đã mang nó vào công việc trong phòng VAR. Khi bạn thay đổi quan điểm vì áp lực từ đám đông, bạn không chỉ sai. Bạn còn mất đi quyền được tin tưởng vào lần sau. Trong phòng VAR, không có đám đông nào có thể gây áp lực lên bạn ngay lập tức. Nhưng bạn vẫn mang theo đám đông đó trong đầu. Và đó mới là thử thách thật sự.

Cái nhìn phản trực giác: VAR không làm giảm tranh cãi, nó chuyển dịch tranh cãi

Có một kỳ vọng phổ biến rằng VAR được tạo ra để giảm các tranh cãi về trọng tài. Sau nhiều năm quan sát, tôi cho rằng kỳ vọng đó sai về cơ bản. VAR không làm giảm tranh cãi. Nó thay đổi đối tượng của tranh cãi.

Trước khi có VAR, khán giả tranh cãi về việc trọng tài nhìn thấy gì. Sau khi có VAR, khán giả tranh cãi về việc trọng tài VAR đã xử lý thông tin như thế nào, trong bao lâu, và với góc quay nào. Loại tranh cãi thứ hai có vẻ tinh vi hơn, nhưng thực tế nó khó giải quyết hơn, bởi vì nó xâm nhập vào một vùng mà trước đây chưa từng bị mổ xẻ: quy trình ra quyết định.

Và quy trình đó, cho đến bây giờ, vẫn là một hộp đen. Khán giả không nghe được cuộc trao đổi giữa trọng tài chính và trọng tài VAR. Họ không biết có bao nhiêu góc quay được xem xét, theo thứ tự nào, và ai là người đưa ra quyết định cuối cùng. Khi một hộp đen không được mở, con người có xu hướng lấp đầy nó bằng những giả thuyết tệ nhất.

Ở một số giải đấu tại châu Âu, các cuộc trao đổi giữa trọng tài trên sân và phòng VAR đã bắt đầu được phát công khai sau trận. Điều này không loại bỏ tranh cãi, nhưng nó thay đổi bản chất của tranh cãi: từ việc nghi ngờ động cơ sang việc phân tích quyết định. Đó là một bước tiến quan trọng, và theo tôi, V-League nên đi theo hướng này sớm hơn là muộn hơn.

Có một điều nữa mà ít người đề cập. Sự ra đời của VAR đã tạo ra một thế hệ cầu thủ mới, những người chơi khác đi. Họ biết rằng mọi pha va chạm trong vòng cấm đều có thể được xem lại. Một số cầu thủ tận dụng điều này để tối đa hóa tiếp xúc và tạo ra các pha ngã. Những người khác tránh mọi tiếp xúc để không tạo cơ hội cho thẻ phạt. Cả hai xu hướng này đều làm giảm chất lượng bóng đá thực sự, và cả hai đều là kết quả của một hệ thống mà chúng ta vẫn đang học cách vận hành.

Tác động này không thể đo bằng thống kê. Nhưng tôi nhìn thấy nó. Khi tôi xem lại các pha bóng từ nhiều mùa giải khác nhau, tôi nhìn thấy một nền văn hóa chơi bóng đang thay đổi theo cách mà không một điều lệ nào có thể lường trước.

Lời nguyền của người đứng giữa

Có một trải nghiệm mà bất kỳ ai từng làm việc trong phòng VAR đều biết, nhưng ít khi nói ra: sự cô đơn.

Trọng tài chính có đồng đội. Anh ta có trợ lý biên, trợ lý thứ tư, và sau trận, anh ta có một tổ trọng tài cùng chia sẻ. Trọng tài VAR làm việc trong một phòng riêng, thường chỉ có hai đến ba người, và trong khoảnh khắc quyết định, chỉ có một người dám khẳng định. Còn lại, tất cả mọi người đều có thể nói "tôi không chắc", và người phải nói "tôi chắc" luôn là người bị soi xét.

Tôi đã từng tự hỏi liệu mình có nên tiếp tục công việc này không, trong những đêm mà tôi phải giữ một quyết định trên sân và biết rằng mình sẽ bị hàng vạn người xem là kẻ đã cướp đi chiến thắng của họ. Tôi đã từng tự hỏi liệu có phải tôi đã đặt bản thân vào một vị trí mà tôi không có đủ khả năng để đứng không.

Câu trả lời tôi tìm thấy không phải là một câu trả lời về năng lực. Đó là một câu trả lời về nhận thức. Tôi không ở trong phòng VAR để làm hài lòng mọi người. Tôi ở đó để đưa ra quyết định dựa trên những gì tôi có thể quan sát, trong thời gian mà quy trình cho phép, với những công cụ mà hệ thống cung cấp. Đó là một tiêu chuẩn không hoàn hảo. Nhưng nó là tiêu chuẩn duy nhất đảm bảo rằng quyết định không phụ thuộc vào việc đội nào có nhiều người hâm mộ hơn.

Trong một trận bán kết của một giải đấu lớn mà tôi từng theo dõi, tôi đã từng kết luận sai về một tình huống và bị chỉ trích. Cú sốc đó đã dạy tôi một điều mà sau này tôi áp dụng trong mọi trận đấu VAR: quyết định phải dựa trên hình ảnh, không dựa trên mong muốn. Và khi bạn làm việc trong một căn phòng không có khán giả, đó là lúc bạn biết mình thực sự tin vào điều gì.

Những con số và cái bẫy của chúng

Có một cám dỗ lớn trong giới phân tích, và tôi đã từng sa vào nó: tìm cách định lượng mọi thứ. Tôi đã từng xây dựng các bảng thống kê về số lần VAR can thiệp, số lần can thiệp thành công, tỷ lệ quyết định bị đảo ngược theo từng trọng tài, theo từng vòng đấu, theo từng loại tình huống. Những con số đó có ích. Chúng chỉ ra những xu hướng mà mắt thường không thấy.

Nhưng chúng cũng có một cái bẫy. Một tỷ lệ phần trăm không nói lên được độ khó của tình huống. Một trọng tài VAR giữ quyết định trên sân trong mười tình huống rõ ràng sẽ có cùng một tỷ lệ thống kê với một trọng tài VAR giữ quyết định trong mười tình huống mà ở mỗi tình huống, khả năng phạm lỗi là năm mươi phần trăm. Con số không phân biệt được hai người đó. Nhưng kinh nghiệm thì phân biệt được.

Vì vậy, khi tôi đọc một bài phân tích chỉ dựa trên các con số mà không có bối cảnh kỹ thuật, tôi luôn tự hỏi: người viết có nhìn thấy các pha bóng không, hay chỉ nhìn thấy dữ liệu của chúng? Đây là điều tôi muốn nhấn mạnh với bất kỳ ai đang nghiên cứu về VAR: hãy xem pha bóng ít nhất hai mươi lần trước khi bạn đưa ra bất kỳ con số nào.

Trong một số mùa giải gần đây, tôi nhận thấy một xu hướng mà theo tôi là quan trọng hơn cả số lượng can thiệp: các trọng tài có xu hướng tránh can thiệp vào các tình huống ở những phút cuối của trận đấu, đặc biệt là khi tỷ số đang hòa hoặc sát nút. Điều này không được quy định trong bất kỳ điều lệ nào. Nhưng nó tồn tại. Nó là một phần của tâm lý con người dưới áp lực: một quyết định ở phút chín mươi có hậu quả tâm lý lớn hơn một quyết định ở phút mười lăm, và ngay cả một trọng tài có ý thức cao về tính chính xác cũng có thể chịu ảnh hưởng của áp lực đó, dù chỉ trong vài phần giây.

Đây là loại yếu tố mà không một hệ thống nào có thể loại bỏ hoàn toàn, bởi vì hệ thống được vận hành bởi con người. Và con người, dù được đào tạo tốt đến đâu, vẫn luôn có một phần của quyết định không thể được giải thích bằng logic thuần túy.

Điều tôi muốn gửi đến những người trẻ đang muốn bước vào nghề

Nếu bạn đang đọc bài này vì bạn muốn trở thành trọng tài, hoặc bạn muốn làm việc trong phòng VAR, tôi có ba điều muốn nói với bạn. Tôi không nói để khuyên bạn từ bỏ. Tôi nói để bạn bước vào nghề với đôi mắt mở.

Điều thứ nhất: bạn sẽ phải chịu đựng. Không phải vì bạn yếu đuối. Vì nghề này được thiết kế để bạn bị đánh giá bởi những người không có đủ thông tin để đánh giá bạn. Bạn sẽ bị gọi là kẻ mù, kẻ tham nhũng, kẻ vô dụng. Bạn sẽ đọc những bình luận về mình khi đang ăn tối. Bạn sẽ nhìn thấy tên mình trong những bài báo với tiêu đề mà bạn không bao giờ mong muốn. Đây là một phần của công việc, không phải một khiếm khuyết của bạn.

Điều thứ hai: bạn sẽ phải học lại từ đầu. Tôi có gần một thập kỷ quan sát và phân tích các tình huống VAR, và ngày đầu tiên trong phòng điều hành, tôi vẫn cảm thấy như một người mới. Một tình huống trên màn hình chậm, với góc quay này, khác hoàn toàn với cùng tình huống đó trên màn hình nhanh, với góc quay khác. Kinh nghiệm phân tích giúp bạn hiểu bối cảnh. Nhưng kỹ năng ra quyết định trong thời gian thực chỉ có thể được rèn luyện bằng cách làm.

Điều thứ ba: bạn sẽ phải chọn giá trị của mình trước khi bạn chọn sự nghiệp. Bạn muốn trở thành kiểu trọng tài nào? Người tuân thủ luật một cách cứng nhắc, hay người quản lý trận đấu bằng cảm nhận về nhịp độ? Người can thiệp thường xuyên, hay người để trận đấu trôi theo trọng tài trên sân? Không có câu trả lời đúng cho câu hỏi này. Nhưng bạn phải chọn, và bạn phải chọn trước khi bạn bị buộc phải chọn.

Về tương lai: công nghệ sẽ đi đến đâu, và điều gì sẽ ở lại

Trong vài năm tới, tôi tin rằng hai thay đổi sẽ định hình lại cách chúng ta nhìn nhận VAR ở Việt Nam.

Thay đổi thứ nhất là công nghệ bán tự động xác định việt vị. Khi hệ thống này được triển khai đầy đủ, các sai số về đường kẻ milimét mà tôi đã nói ở trên về cơ bản sẽ biến mất. Điều đó loại bỏ được một trong những loại tranh cãi khó chịu nhất, và nó cũng sẽ thay đổi kỳ vọng của khán giả về mọi loại quyết định khác. Khi một sai số không còn, khán giả sẽ có xu hướng cho rằng mọi sai số khác cũng có thể được loại bỏ. Đó là một kỳ vọng hợp lý, nhưng nó cũng đặt áp lực lớn hơn lên các loại quyết định chủ quan mà công nghệ không thể giải quyết.

Thay đổi thứ hai là công khai hóa các cuộc trao đổi trong phòng VAR. Đây là điều tôi mong đợi nhất, không phải vì nó làm việc của tôi dễ dàng hơn, mà vì nó làm cho các cuộc tranh luận của công chúng trung thực hơn. Khi mọi người nghe thấy chính xác những gì được nói, họ có thể tranh luận về nội dung thay vì về động cơ. Và một nền bóng đá trưởng thành là một nền bóng đá mà ở đó, các tranh cãi về nội dung là bình thường.

Nhưng có một điều tôi tin sẽ không bao giờ thay đổi. Đó là khoảng lặng trước khi còi vang lên. Dù công nghệ có tiên tiến đến đâu, dù có bao nhiêu máy quay, dù quy trình có được công khai đến mức nào, vẫn sẽ luôn có một khoảnh khắc mà một con người phải quyết định, và khoảnh khắc đó sẽ luôn có giá trị phán xét không thể bị xóa bỏ.

Trong khoảnh khắc đó, không có thuật toán nào giúp bạn. Không có bảng thống kê nào nói với bạn rằng bạn đúng. Chỉ có bạn, màn hình, và tiếng còi mà bạn chọn. Và sau đó, một cộng đồng sẽ nhặt từng mảnh niềm tin đã vỡ, ghép lại, và tiếp tục sống với bóng đá như họ vẫn luôn sống.

Đó là lý do tại sao, sau tất cả những gì tôi đã trải qua, tôi vẫn tin rằng công việc này quan trọng. Không phải vì nó mang lại sự công bằng tuyệt đối — điều đó không tồn tại. Mà vì nó là khoảnh khắc mà con người, với tất cả sự bất toàn của mình, cố gắng đưa ra một quyết định đúng nhất có thể, trước khi cả một cộng đồng phải sống với hậu quả. Và đôi khi, chỉ đôi khi thôi, chúng ta làm được điều đó.