FAI tự mở cuộc điều tra về cáo buộc phân biệt chủng tộc nhắm vào Adam Idah sau trận Ireland thắng 3-0

Tiếng hô trong một khán đài gần như trống

Phút 63 của trận đấu hôm Chủ nhật, bóng đang lăn ở khu vực cách khung thành Ireland hơn bốn mươi mét. Không có pha phạm lỗi nào, không có tranh chấp nào đáng để trọng tài chính dừng trận đấu lại. Nhưng Jayson Molumby, tiền vệ tuyển Cộng hòa Ireland, đã rời khỏi vị trí của mình, tiến về phía tổ trọng tài và nói điều gì đó. Anh đề nghị họ để tai hướng về khu khán đài nơi một nhóm nhỏ cổ động viên Israel đang ngồi. Molumby tin rằng từ khu vực đó vọng ra tiếng hô mang tính phân biệt chủng tộc, và nó nhắm vào Adam Idah, tiền đạo chơi cao nhất trong đội hình Ireland.

Trận đấu khép lại với tỉ số 3-0 nghiêng về phía Ireland. Trên bảng điện tử, đó là một buổi tối trọn vẹn. Trong đường hầm, câu chuyện lại đi theo hướng khác. Sau tiếng còi mãn cuộc, tổ trọng tài nói với các nhân viên của Liên đoàn bóng đá Ireland (FAI) rằng họ không nghe thấy bất kỳ tiếng hô phân biệt chủng tộc nào trong phần còn lại của trận đấu.

Idah không hề biết về khả năng mình bị xúc phạm trong lúc bóng còn lăn. Anh chỉ nắm được thông tin khi trận đấu đã kết thúc. Hiện tại, anh đang được đồng đội và các thành viên ban huấn luyện hỗ trợ, trong khi Ireland còn ba trận nữa ở đợt tập trung quốc tế này. Về phía FAI, họ đã mở một cuộc điều tra của riêng mình.

Chuỗi sự việc: từ tai trọng tài đến phòng họp của FAI

Khi FAI trao đổi với đại diện trận đấu của UEFA về sự việc được cho là đã xảy ra, họ nhận được một câu trả lời khiến toàn bộ hồ sơ rẽ sang hướng khác. Vì trong trận không có tuyên bố rõ ràng nào về phân biệt chủng tộc được báo lên tổ trọng tài, quy trình thông thường đã không được kích hoạt, và UEFA không thể tiến hành một cuộc điều tra.

Nói cách khác, cánh cửa hành chính đóng lại trước khi bất kỳ ai kịp gõ. Điều đó không có nghĩa là sự việc không tồn tại. Nó chỉ có nghĩa là sự việc chưa được ghi nhận đúng cách trong khoảng thời gian 90 phút mà nó có thể được ghi nhận.

FAI không dừng lại. Họ bắt đầu thu thập tư liệu hình ảnh chất lượng cao của trận đấu, bao gồm cả âm thanh từ các micro đặt ven sân, để xác định xem liệu có hành vi xúc phạm nào nhắm vào Idah hay không. Một hội đồng đang được FAI thành lập để phân tích đoạn phim và các bản ghi âm này. Nếu hội đồng cho rằng có bằng chứng đủ để kết luận Idah đã bị xúc phạm, FAI sẽ gửi khiếu nại lên UEFA và yêu cầu cơ quan quản lý bóng đá châu Âu mở lại một cuộc điều tra.

Một chi tiết quan trọng nằm ở chỗ: hiện vẫn chưa rõ liệu FAI sẽ trình bày hồ sơ của mình lên UEFA trước hay sau trận đấu diễn ra không có khán giả với Israel tại Backa Topola, Serbia, vào Chủ nhật tới.

Quy trình ba bước và điểm mù của nó

Ở các giải đấu châu Âu, quy trình ba bước chống phân biệt chủng tộc của UEFA chỉ khởi động khi có một tuyên bố rõ ràng được đưa ra trong trận, chứ không phải khi có một tiếng hô mà một cầu thủ nghe thấy. Đây là điểm mấu chốt của toàn bộ câu chuyện, và cũng là điểm khiến nó khó xử lý hơn nhiều so với vẻ ngoài.

Quy trình ba bước được thiết kế cho những tình huống leo thang có thể quan sát bằng mắt: trọng tài dừng trận đấu, yêu cầu loa phóng thanh đọc thông báo, và nếu hành vi tiếp tục, ông có quyền cho các đội rời sân. Nó là một cơ chế phản ứng nhanh, vận hành bằng mệnh lệnh. Nhưng nó phụ thuộc vào một điều kiện tiên quyết: ai đó phải nói ra thành lời, vào đúng thời điểm, với đúng người có thẩm quyền.

Trong trường hợp này, chỉ có Molumby nói. Anh nói với trọng tài, không phải với trọng tài thứ tư, không phải với đại diện trận đấu của UEFA. Anh nói trong khi trận đấu đang diễn ra, và anh nói bằng một đề nghị lắng nghe, chứ không bằng một tuyên bố khiếu nại chính thức. Giữa hai việc đó là cả một khoảng cách về thủ tục.

Tôi đã nhiều lần ngồi bóc tách các cơ chế xử lý sự cố trong bóng đá, và điều khiến chúng thường thất bại không phải là thiếu quy định. Chính là khoảng trống giữa ngôn ngữ con người trong lúc adrenaline cao và ngôn ngữ hành chính trong lúc mọi thứ đã nguội. Một cầu thủ đang thở dốc phút 63 không nói theo biểu mẫu. Anh ta nói theo bản năng.

Quy trình ba bước cũng mặc định rằng tiếng hô sẽ tiếp diễn. Nếu nó chỉ xuất hiện một lần, hoặc vài lần rồi tắt, trọng tài không còn gì để dừng lại. Sự im lặng sau đó trở thành một dạng bằng chứng phủ định, theo cách hoàn toàn sai về mặt logic, nhưng lại rất khó phản bác về mặt thủ tục.

Micro ven sân: bằng chứng hay chỉ là dữ liệu thô?

Dữ liệu tracking không nói ai đúng, nó nói ai xuất hiện đúng lúc. Các bản ghi âm ven sân cũng vận hành theo nguyên tắc tương tự.

Trong hồ sơ của FAI, các micro ven sân là nguồn tư liệu quan trọng nhất. Chúng nằm rất gần khu vực kỹ thuật và các hành lang biên, thường ở độ cao từ một tới ba mét, hướng vào sân chứ không hướng vào khán đài. Đó là một vấn đề kỹ thuật cần được nói rõ: micro ven sân được thiết kế để bắt tiếng bóng, tiếng huấn luyện viên hét, tiếng giày đập vào cỏ, chứ không phải để ghi lại tiếng hô của cổ động viên. Nếu âm thanh cần tìm nằm trong một khối khán đài nhỏ, cách micro vài chục mét, xen giữa tiếng ồn của một sân vận động có người, thì việc tách nó ra là một bài toán xử lý tín hiệu, không phải một bài toán bóng đá.

Một hội đồng phân tích đoạn phim và âm thanh có thể trả lời ba câu hỏi. Thứ nhất, ở phút được cho là xảy ra sự việc, có tín hiệu âm thanh nào bất thường trong dải tần giọng người hay không. Thứ hai, tín hiệu đó có nằm ở vị trí địa lý tương ứng với khối cổ động viên Israel hay không. Thứ ba, nó có đồng thời với một tình huống mà Idah là trung tâm chú ý hay không.

Không câu nào trong số đó trả lời được câu hỏi về ý định. Đây là giới hạn nội tại của mọi phân tích hình ảnh và âm thanh: nó dựng lại được sự kiện, nhưng không dựng lại được chủ ý. Bóng đá là môn cờ vua với những quân tốt biết chạy, và trong môn cờ đó, ý định chỉ tồn tại khi có một hành động đi kèm. Trên khán đài, thứ đi kèm hành động đó là âm thanh.

Một trận đấu không khán giả ở Backa Topola

Trận đấu tiếp theo giữa Ireland và Israel được ấn định diễn ra trên sân không có khán giả tại Backa Topola, Serbia. Đây là điều kiện tổ chức đã được định trước, không phải một biện pháp phòng ngừa mới được thêm vào sau sự việc hôm Chủ nhật.

Hoàn cảnh đó tạo ra một nghịch lý. Sân không khán giả là môi trường lý tưởng để loại bỏ rủi ro tái diễn, nhưng nó cũng là môi trường khiến việc thu thập bằng chứng cho những sự việc đã xảy ra trở nên vô nghĩa, vì ở đó chẳng còn gì để ghi lại. Nếu FAI muốn chứng minh điều gì đó, họ phải làm điều đó bằng hồ sơ cũ, không phải bằng một cuộc thử nghiệm mới.

Với một cầu thủ, trận đấu không khán giả có một hệ quả khác, mang tính chuyên môn hơn. Bầu không khí trống vắng làm giảm tín hiệu âm thanh định hướng, khiến các pha phối hợp phòng ngự dựa vào tiếng gọi đồng đội trở nên khó hơn. Đây là một chủ đề tôi đã theo dõi qua nhiều giai đoạn thi đấu trong mùa giải thường niên: khi khán đài trống, lợi thế sân nhà biến mất gần như hoàn toàn, đồng thời lợi thế của đội có cấu trúc phòng ngự chặt cũng giảm theo, bởi đội đó mất đi kênh giao tiếp âm thanh vốn giúp họ giữ cự ly tuyến. Dữ liệu chỉ ra điều đó, và các huấn luyện viên phải chuẩn bị cho nó như chuẩn bị cho một biến số chiến thuật.

Ireland của huấn luyện viên Heimir Hallgrímsson chơi thứ bóng đá dựa khá nhiều vào nhịp điệu và cự ly giữa ba tuyến. Trong các trận mà họ kiểm soát được nhịp, số đường chuyền xuyên tuyến vào một phần ba sân đối phương tăng rõ rệt. Trong các trận mà nhịp bị phá, họ chuyển sang phương án trực diện, ưu tiên bóng dài cho tiền đạo cao nhất. Idah, ở vai trò đó, là người chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất từ mọi thay đổi trong cách đội vận hành.

Adam Idah và cái giá của việc nghe thấy

Adam Idah không phải mẫu trung phong ồn ào. Anh là mẫu cầu thủ chạy chỗ im lặng, ưu tiên chiếm vị trí trước khi bóng đến, và thường là người cuối cùng trong đội hình biết rằng mình sẽ nhận bóng. Trong các trận đấu có mật độ cao, đó là phẩm chất đáng giá. Trong những tình huống như hôm Chủ nhật, đó cũng là điều khiến anh không nghe thấy gì khác ngoài công việc của mình.

Có một dạng ký ức nghề nghiệp mà các cầu thủ tiền đạo phát triển để tồn tại: họ học cách lọc bỏ khán đài. Một tiền đạo thi đấu chín mươi phút trong một sân vận động có người phải chủ động đóng lại rất nhiều kênh âm thanh, nếu không sẽ không thể đọc được bước di chuyển của hậu vệ đối phương. Việc Idah không biết mình có thể đã bị xúc phạm không phải là dấu hiệu của sự thờ ơ. Đó là dấu hiệu của một người đang làm đúng công việc của mình.

Molumby thì ngược lại. Tiền vệ trung tâm là người sống ở tầng giữa của trận đấu, nơi anh ta thường xuyên xoay người, quan sát bốn hướng và nghe nhiều hơn bất kỳ ai khác trên sân. Anh ta là người phát hiện ra những thay đổi nhỏ nhất trong bố cục đối phương, và cũng là người nhận ra tiếng ồn không thuộc về trận đấu. Việc Molumby là người lên tiếng không phải ngẫu nhiên. Đó là hệ quả trực tiếp của vị trí anh chơi.

Ireland hiện còn ba trận trong đợt tập trung quốc tế này. Với một đội hình không quá dày, ba trận trong một quãng nghỉ ngắn đồng nghĩa với việc luân chuyển đội hình trở thành bắt buộc chứ không phải lựa chọn. Mỗi cầu thủ trụ cột sẽ phải đá ở một mức tải trọng khác nhau, và mỗi sự kiện nằm ngoài chuyên môn, như câu chuyện đang diễn ra, lại lấy đi một phần năng lượng tập trung của cả tập thể. Đó là loại chi phí không xuất hiện trên bảng thống kê nào, nhưng nó xuất hiện trong các pha xử lý ở phút 85.

Góc nhìn ngược: khi bên điều tra cũng là bên bị điều tra

Có một điểm bất tiện mà ít người muốn đặt lên bàn: FAI đang điều tra một sự việc có liên quan trực tiếp đến một cầu thủ của đội tuyển do chính họ quản lý, trong một trận đấu mà đội của họ đã thắng 3-0.

Điều này không làm cho cuộc điều tra mất giá trị. Nó chỉ đặt ra câu hỏi về tiêu chuẩn bằng chứng. Một hội đồng nội bộ có thể đưa ra kết luận rằng "có dấu hiệu", nhưng UEFA sẽ không nhận một kết luận như vậy nếu nó không đi kèm tư liệu thô có thể kiểm chứng độc lập. Trong các hồ sơ kỷ luật, thứ được chấp nhận không phải là niềm tin của người điều tra, mà là tệp âm thanh gốc, kèm siêu dữ liệu về thời gian và vị trí thiết bị ghi.

Ở chiều ngược lại, có một nghịch lý khác cần được nói thẳng. Trong trường hợp này, trọng tài không nghe thấy gì, và đó là một sự thật có giá trị. Không phải vì nó phủ định lời của Molumby, mà vì nó mô tả đúng bản chất của một hiện tượng âm thanh trong sân vận động: nó phụ thuộc vào vị trí người nghe. Trọng tài chính chạy ở giữa sân, cách khối cổ động viên Israel một quãng lớn, và trong lúc bóng di chuyển, ông phải ưu tiên những gì xảy ra trong bán kính mười mét quanh mình. Sự im lặng của trọng tài không phải là một phán quyết. Nó là một điểm dữ liệu nằm ở vị trí rất xa nguồn âm.

Italy của Mancini không sở hữu bóng, họ sở hữu thời điểm. Tôi vẫn dùng câu đó khi nói về các tình huống quyết định, và nó đúng ở đây theo một nghĩa khác: cái FAI đang cần không phải là một lập luận hay, mà là một thời điểm chính xác. Phút thứ mấy, micro số mấy, tín hiệu nào, tương ứng với ai. Không có bốn dữ kiện đó, mọi tuyên bố đều đứng ngoài cửa phòng kỷ luật.

Còn một rủi ro nữa, mang tính truyền thông. Khi một câu chuyện như thế này xuất hiện giữa một đợt tập trung quốc tế, nó có xu hướng chiếm trọn không gian và đẩy phần bóng đá ra rìa. Đó là điều khó tránh, và theo một nghĩa nào đó, cũng là điều nên xảy ra. Nhưng nếu hồ sơ kéo dài qua nhiều tuần mà không có kết luận, thì cả hai phía đều mất: người bị cho là nạn nhân không nhận được câu trả lời, và đội tuyển bị đặt trong trạng thái chờ đợi mơ hồ.

Pháp 4-3 Argentina, ngày sự hỗn loạn được tổ chức đánh bại sự vô tổ chức có thiên tài. Tôi nhắc lại trận đó vì một lý do rất cụ thể. Những trận đấu để lại dấu vết sâu nhất trong ký ức tập thể thường không phải là những trận có tỉ số đẹp nhất, mà là những trận mà một sự kiện nhỏ, nằm ngoài kế hoạch, đã buộc tất cả những người tham gia phải chọn phe. Một tiếng hô trên khán đài cũng hoạt động theo cách đó. Nó không thay đổi tỉ số 3-0, nhưng nó thay đổi cách toàn bộ câu chuyện về trận đấu được kể lại về sau.

Điều cần theo dõi

Ba thứ đáng để quan sát trong những ngày tới. Thứ nhất, việc công bố kết luận của hội đồng FAI, và liệu họ có đính kèm tư liệu thô hay chỉ đưa ra kết luận. Thứ hai, thời điểm FAI liên hệ UEFA so với giờ bóng lăn ở Backa Topola, vì điều đó quyết định hồ sơ thuộc về làn sóng truyền thông của đợt tập trung này hay đợt sau. Thứ ba, cách Idah xuất hiện trong trận kế tiếp, bởi một tiền đạo bị đặt vào tâm điểm ngoài chuyên môn thường thay đổi cách chạy chỗ: anh ta hoặc thu mình lại, hoặc chơi bùng nổ hơn để trả lời bằng đúng ngôn ngữ anh ta kiểm soát được.

Có một điều không nằm trên bảng xếp hạng, không nằm trong chỉ số kiểm soát bóng, và không hề xuất hiện trong bất kỳ mô hình dự đoán nào: khả năng một cầu thủ 23 tuổi cần được tin ngay lần đầu tiên cậu ấy nói ra điều mình nghe thấy. Bóng đá đã học được rất nhiều cách để đo mọi thứ trên sân. Việc học cách đo những gì diễn ra ở rìa sân, trong khoảng thời gian giữa hai tiếng còi, vẫn còn là phần việc dang dở.