Aaron Hill và cú dọn bàn 139: người bị dẫn chơi thứ snooker sạch nhất ở vòng loại Scottish Open

Trong ba frame đầu tiên ở vòng loại Scottish Open, Aaron Hill thua hai. Frame duy nhất anh thắng trong khoảng thời gian đó khép lại bằng một cú dọn bàn trọn vẹn 139 điểm, không để lại một viên bi nào trên bàn. Nghịch lý nằm ở chỗ chất lượng cao nhất của buổi sáng hôm đó lại đến từ tay cơ đang bị dẫn. Tôi ngồi lại sau buổi đấu, tua lại đoạn băng ba frame mở màn, và thứ khiến tôi dừng hình không phải cú 139. Đó là khoảng lặng giữa hai lượt cơ — cách Hill đặt bi cái vào vị trí mà Antoni Kowalski không thể mở bàn, rồi chờ. Hai mươi năm đứng sau bàn bi, tôi học được rằng dọn bàn không phải là hưng phấn, nó là một phép tính. Ở tuổi 24, một tay cơ học được cách chờ đáng nói hơn một cú century.

Aaron Hill đến từ Cork, Ireland. Cork không phải cái nôi sản sinh ra hàng loạt suất chuyên nghiệp, nên mỗi tay cơ đi ra từ đó phải tự tìm lấy con đường của mình. Hill năm nay 24 tuổi, và tuần lễ vừa qua là tuần dày đặc nhất trong giai đoạn đầu mùa của anh: anh giành vé dự Northern Ireland Open, giành tiếp vé dự International Championship, rồi khép lại bằng suất dự Scottish Open — giải sẽ diễn ra tại Meadowbank Sports Centre ở Edinburgh vào tháng 12.

Vòng loại của hệ thống snooker hiện tại là một guồng quay đặc biệt. Nhiều giải, nhiều chặng, di chuyển liên tục giữa Anh, Ireland, Scotland và những chặng xa hơn ở châu Á. Một tay cơ trẻ muốn leo bảng xếp hạng phải chấp nhận sống trong guồng đó, và cái giá phải trả thường không nằm ở thể lực thuần túy mà nằm ở độ tập trung. Ba trận vòng loại trong năm ngày, mỗi trận có thể quyết định cả mùa giải, là dạng áp lực mà bảng xếp hạng không hiển thị.

Đối thủ sáng nay là Antoni Kowalski. Đây là lần thứ hai trong năm ngày hai người gặp nhau, nghĩa là cả hai đều bước vào bàn với dữ liệu đầy đủ về đối phương. Gặp lại một người vừa thắng mình vài ngày trước là tình huống tâm lý hai chiều: người thắng có lợi thế ký ức, người thua có lợi thế điều chỉnh. Trong snooker, lợi thế điều chỉnh thường đắt hơn, vì nó buộc tay cơ phải phủ nhận chính thói quen vừa giúp mình thắng.

Cùng ngày, ở Edinburgh, Jordan Brown — tay cơ đến từ Antrim — sẽ tìm suất dự vòng chung kết Scottish Open khi gặp Steven Wardropper, người Scotland. Đó là một cặp đấu khác hẳn về bản chất: một bên là tay cơ đã có suất tour ổn định nhiều mùa, một bên là người phải đánh từ vòng ngoài.

Kowalski thắng hai trong ba frame đầu. Cách anh ấy thắng cũng đáng chú ý: những frame đó không được quyết định bằng chuỗi điểm lớn mà bằng các pha an toàn dài, đẩy Hill vào thế phải đánh những quả cầu khó từ vị trí bất lợi. Đó là thứ snooker mà bảng điểm không kể lại. Nhìn kết quả cuối, người ta thấy 4-2 cho Hill. Nhìn lại băng, người ta thấy 1-2 cho Kowalski ở giai đoạn đầu, và Hill đang bị đẩy ra khỏi nhịp của chính mình.

Frame thắng duy nhất của Hill trong ba frame đầu là cú dọn bàn trọn vẹn 139 điểm. Cần nói rõ chuyện này: dọn bàn 139 điểm trong một lượt cơ nghĩa là anh kiểm soát vị trí bi cái qua mười lăm quả đỏ và toàn bộ sáu quả màu, không một lần phải chơi an toàn giữa chừng. Ở cấp độ chuyên nghiệp, cú đánh quyết định không phải quả đỏ đầu tiên mà là quả màu thứ ba hoặc thứ tư — thời điểm bạn phải quyết định mở bàn hay giữ bàn. Hill chọn giữ, và giữ đến hết.

Sau đó, ở thế 1-2, anh gỡ hòa 2-2 bằng cú 121. Rồi vượt lên bằng cú 56 — cú duy nhất trong trận không phải century nhưng lại quan trọng nhất, bởi nó đến ở frame mà bàn bi không sạch và cả hai đều đã mệt. Cuối cùng, anh khép trận bằng một cú century nữa, đúng 100 điểm.

Ba cú century trong một trận best-of-seven là con số ấn tượng về mặt ghi điểm. Nhưng trong best-of-seven, người thắng không phải người có cú century đẹp hơn — người thắng là người tạo được nhiều lượt cơ sạch hơn. Hill thắng vì anh kiếm được ba lượt cơ sạch từ vị trí mở bàn thuận lợi, và ba lượt cơ đó là sản phẩm của khâu an toàn, không phải của khâu ghi điểm.

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút. Tôi không xem trận đấu từ khán đài. Tôi đếm khoảng trống giữa hai vị trí. Trong ba frame đầu, khoảng trống ấy nghiêng về Kowalski: anh ấy đặt bi cái ở những vùng mà đường đi ngắn nhất tới quả đỏ gần nhất đều phải qua một cú đánh khó. Hill thoát ra không phải bằng cách đánh hay hơn, mà bằng cách thay đổi điểm rơi của những cú an toàn — kéo bi cái xuống sát băng dài thay vì giữ ở giữa bàn. Đó là một điều chỉnh nhỏ, gần như vô hình trên truyền hình, nhưng nó mở lại cánh cửa cho ba lượt cơ sạch.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu vòng loại của tôi qua nhiều mùa, phần lớn trận thua của tay cơ trẻ ở cấp độ này không đến từ những cú đánh hỏng nặng. Chúng đến từ việc mất quyền kiểm soát vị trí bi cái trong ba đến bốn lượt cơ liên tiếp, rồi tự kết luận rằng mình đang xuống phong độ. Hill sáng nay không rơi vào vòng xoáy đó. Anh thua frame, điều chỉnh, rồi thắng frame.

Về bảng xếp hạng, kết quả này đưa Hill lên vị trí cao nhất trong sự nghiệp: thứ 37 thế giới tạm thời. Bảng xếp hạng không nói dối. Nó chỉ thổi phồng sự thật thành thứ hạng. Vị trí 37 tạm thời nghĩa là anh đã vượt qua nhóm tay cơ phải đánh vòng loại từ những chặng sớm nhất, và điều đó quan trọng hơn bất kỳ cú 139 nào — vì nó thay đổi lịch thi đấu của anh trong phần còn lại của mùa, đồng nghĩa anh có thêm ngày nghỉ giữa các chặng.

Nhưng có một điểm mù mà ba cú century che khuất. Hill thua hai trong ba frame đầu, và cả hai frame đó thuộc dạng frame bẩn, nơi bàn bi không cho phép dọn bàn trong một lượt cơ. Ở vòng loại best-of-seven, điều đó không chết người. Ở Meadowbank vào tháng 12, với thể thức dài hơn nhiều, frame bẩn là nơi các trận đấu được quyết định. Một tay cơ thắng bằng ba cú century sẽ gặp vấn đề khác hẳn khi tỷ số là 3-3 ở frame thứ bảy và cả hai đều không còn dọn bàn nổi.

Kiểm tra ngược lại: nếu tôi viết điều ngược lại — rằng ba cú century chứng minh Hill đã sẵn sàng cho một giải lớn — tôi có tin không? Không. Cú century đo khả năng ghi điểm khi bàn bi đã mở. Nó không đo khả năng mở bàn bi khi đối thủ không cho phép.

Còn một biến số nữa ít được nhắc tới. Hill vừa lấy vé ba giải trong năm ngày. Trận kế tiếp của anh đã được xếp vào Chủ nhật mở màn ở Belfast, gặp Thepchaiya Un-Nooh ở vòng một Northern Ireland Open. Với một tay cơ 24 tuổi đang leo bảng xếp hạng, mật độ đó là con dao hai lưỡi: nó tích lũy điểm và kinh nghiệm, đồng thời rút cạn nguồn dự trữ tập trung. Trong môn thể thao mà sai số được đo bằng milimét, người ta thắng bằng cách chọn đúng thời điểm để nghỉ, không chỉ bằng cách chọn đúng thời điểm để tấn công.

Chủ nhật tới ở Belfast, phép thử sẽ khác hẳn. Thepchaiya Un-Nooh chơi nhanh, thích mở bàn sớm và không ngại những trận đấu nhịp cao. Hill vừa chứng minh anh có thể dọn bàn. Điều anh còn phải chứng minh là anh có thể làm chậm một trận đấu khi đối thủ muốn nó nhanh. Làm được điều đó, tháng 12 ở Edinburgh sẽ không còn là chuyện vượt vòng loại. Năm mươi chín tuổi, tôi vẫn tin vào điều mình từng chế giễu năm hai mươi: snooker, rốt cuộc, là trò chơi của một khoảnh khắc.